chore: CLAUDE.md güncelle + gen_large.py + large.sqt ekle

- CLAUDE.md: Faz 2/3 tamamlandı, yeni komutlar (check), nlohmann/json,
  semantic/ klasörü, performans optimizasyonu notları güncellendi
- scripts/gen_large.py: 2.3MB geçerli .sqt dosyası üreten benchmark script'i
- examples/large.sqt: 5000 fonksiyon, 90K satır, performans test fixture'ı

Co-Authored-By: Claude Opus 4.8 <noreply@anthropic.com>

CLAUDE.md

@@ -0,0 +1,102 @@
+# CLAUDE.md — saQut Proje Bağlamı
+
+> Bu dosya her oturumda yüklenir. Amaç: projenin kimliğini, kilitli kararları,
+> mevcut durumu ve çalışma konvansiyonlarını hızlıca hatırlatmak.
+
+## İletişim
+- **Kullanıcıyla TÜM yazışmalar Türkçe.** (Sahibi: Abdussamed ULUTAŞ.)
+
+## Proje nedir?
+saQut, **programlanabilir ve incelenebilir bir derleyici** — bir "alet çantası"
+(toolbox). Asıl varlık sebebi dilin kendisi değil, **derleme sürecinin her
+aşamasının dışarıdan görülebilir/müdahale edilebilir olması**: token'lar, AST,
+sembol tablosu, optimizasyon öncesi/sonrası ve IR ayrı ayrı incelenebilir.
+Uygulama dili **C++** (header-only eğilimli, ADR-003). CMake + Ninja. `build/`
+git'te izlenir.
+
+## Kilitli kararlar (değiştirme — gerekçeler ADR'lerde)
+- **Çalıştırma modeli: IR + bytecode VM (yorumlayıcı döngü).** Tree-walker DEĞİL,
+  gerçek makine-kodu JIT DEĞİL (kapsam dışı; öncelik determinizm + incelenebilirlik,
+  ham hız değil). C'ye transpile ileride geçerli 2. backend. İleride makine kodu
+  gerekirse libgccjit/LLVM'e bağlanılır (çok uzak). Bellek = host C++ heap; özel
+  allocator yok. (ADR-015)
+- **Dil kimliği:** prosedürel, C-ailesi sözdizimi, value semantics, zorunlu
+  class/main boilerplate yok. **Yok:** class/OOP, closure, generic, kullanıcı
+  pointer'ı (`*`/`&`), auto/tip çıkarımı, gizli int↔float (tek istisna sabit
+  folding). **Var:** struct, tipli fonksiyonlar, array (`int[]`). `interface`
+  **ertelendi** (reddedilmedi, ADR-018).
+- **Analiz vs Optimizasyon:** Analiz orijinal AST üstünde annotation; optimizasyon
+  **klon** üstünde dönüşüm. `ASTNode::clone()` yük taşıyan merkezi bileşen
+  (parent pointer'lar + sembol tablosu remap edilir, ADR-007). Fixpoint döngüsü +
+  iterasyon tavanı (`maxFixpointRounds`, ADR-009).
+- **Literal/tip kuralı:** tamsayı literali bağlama-göre tiplenir (`float x = 1;`
+  geçerli; `int y = 1.5;`→E003; değişken→değişken gizli dönüşüm yok). Döngüsel
+  by-value struct → E010. (ADR-010/011)
+- **FFI seam:** kasıtlı "host fonksiyonu çağır" mekanizması (`callhost`); `print`
+  ilk müşteri (ADR-016). Batteries = sınır/FFI problemi, "zlib'i yeniden yaz"
+  değil; kripto asla elle yazılmaz (ADR-017).
+
+## Mevcut durum (yapılan vs planlanan)
+- **Çalışıyor:** lexer, tokenizer, Pratt parser, AST, AST'nin JSON serileştirmesi,
+  CLI iskeleti (`tokens`/`ast`/`symbols`/`run`), konum takibi, basit aritmetiği
+  düşüren minimal IR deneyi.
+- **Planlı (henüz YOK):** sembol tablosu, semantik analiz, tip sistemi, diagnostic
+  motoru, optimizasyon, IR+bytecode VM ile çalıştırma.
+- **Birinci kilometre taşı ("bitti" tanımı):** `examples/fibonacci.sqt`
+  (recursive + iterative) derlenip çalıştırılabilmeli.
+- **İlke:** Önce uçtan uca tek **dikey dilim**, sonra çerçeve. Erken soyutlamadan kaçın.
+
+## Belge haritası
+- `readme.md` — toolbox çerçevesi, built-vs-planned, dil kimliği, çalıştırma modeli.
+- `docs/fikirler.md` — ADR-001…005 (backend stratejisi, parser, header-only, token, IR).
+- `docs/adr-frontend-analiz.md` — ADR-006…019 (frontend, analiz/optimizasyon,
+  çalıştırma modeli, FFI, interface, bellek).
+- `docs/roadmap-frontend.md` — faz-faz uygulama planı (Faz 0–4 → fibonacci).
+- `docs/transkript-frontend-tasarim.md` — tasarım oturumu transkripti.
+- `examples/fibonacci.sqt` — geçerli referans program.
+- `examples/parser-stress/` — yalnızca parser'ı zorlayan, **geçerli olmayan** fixture'lar.
+
+## Gitea issue yönetimi
+- Repo: `git.saqut.com/saqut/saqut-compiler` (Gitea). Cloudflare, Python-urllib
+  User-Agent'ını banlıyor → tarayıcı User-Agent'ı şart.
+- `scripts/gitea.py` — API istemcisi (`~/.git-credentials`'tan kimlik okur).
+  Komutlar: `list/get/create/edit/comment`. Toplu issue üretimi:
+  `scripts/create_issues.py`, `create_future_issues.py`, `create_syntax_test_issues.py`.
+- **Issue yapısı (bu oturumda kuruldu):**
+  - **#69–73** `faz-plani` — Faz 0–4 (Tip+Diagnostic, AST refactor, Symbol Table,
+    Semantik Analiz, Optimizasyon). Format: Giriş/Gelişme/Sonuç-Başarı Kriterleri +
+    mühendis-olmayan analiz.
+  - **#74–98, #111** `fikir` — IR/VM tasarımı, modül/import, tip genişletmeleri
+    (decimal/date/enum/string), FFI/builtin/stdlib, tooling (LSP/highlight/fmt),
+    gelecek vizyonu (time-travel debug, WASM playground, test bloğu, paket yöneticisi).
+    Format: Giriş/Gelişme/**Açık Sorular** (başarı kriteri YOK).
+  - **#99–105** `test-senaryosu` — kaynak kod + beklenen çıktı içeren golden-test'ler.
+  - **#106–110** `cli-ux`/`kalite-mimari` — CLI fikirleri, C/Java/Go tarzı tavsiyeler.
+  - LSP (#91) ve CLI (#107) **Tier 0–4** katmanlı yetenek haritası olarak yazıldı;
+    #111 ekosistem bağımlılık sırası.
+
+## Lisans (LICENSE.md — bu oturumda yeniden yazıldı)
+- **Model:** "Kaynağı Açık — Ticari Kullanımı Kısıtlı" (açık kaynak ama **özgür
+  yazılım değil**). Önceki GPL-tarzı copyleft metin niyetle çelişiyordu, değiştirildi.
+- **Çekirdek ilke:** Gelir saQut'un **ürettiği Çıktıdan** elde edilir, **saQut'un
+  kendisinden değil.**
+- **Serbest (ticari dahil):** kod yazmak/derlemek, üretilen programları/exe/işlenmiş
+  veriyi satmak, derleyiciyi özel araç olarak iç kullanım.
+- **İzin gerektirir (telif sahibinden):** derleyiciyi 3. tarafa kurup ücret almak,
+  Web-IDE/derleme servisi, canlı backend motoru, otomasyon/AI aracı, alt-bileşen
+  gömme, iç parçaları (AST/optimizatör) ticari yeniden kullanım. Runtime'a bağımlı
+  sürümlerde sunucu-tarafı ticari kullanım da bu kapsamda.
+- **Maddeler:** §7 Katkı (PR herkese açık, **merge kararı yalnızca Abdussamed
+  ULUTAŞ**; katkı sahipleri ticari lisanslama dâhil hakları telif sahibine verir),
+  §8 Patent (lisans + dava açana otomatik fesih), §9 Marka ("saQut" adı korunur),
+  §11 Fesih (ihlalde otomatik + 30 gün düzeltme; edinilmiş Çıktı korunur).
+- Üç dilde (TR/EN/DE), TR esas. Ticari lisans iletişimi: saqutsoftware+gitea@gmail.com
+- **Not:** Bespoke lisans; ciddi ticari aşamada hukukçu gözden geçirmesi önerilir.
+  Telif yalnızca kodu/belgeyi korur, **fikri/tasarımı değil** (sıfırdan yeniden
+  yazım engellenemez); isim ise marka ile korunur.
+
+## Çalışma konvansiyonları
+- Commit mesajları sonunda: `Co-Authored-By: Claude Opus 4.8 <noreply@anthropic.com>`.
+- Ana dal `master`; commit/push kullanıcı isteyince yapılır.
+- Wiki API'si Gitea'da REST üzerinden çalışmadı; wiki içeriği `wiki.md`'ye yazılıp
+  kullanıcı tarafından elle yapıştırılıyor.

build/CMakeCache.txt

@@ -20,12 +20,11 @@ CMAKE_ADDR2LINE:FILEPATH=/usr/bin/addr2line
 //Path to a program.
 CMAKE_AR:FILEPATH=/usr/bin/ar
 
-//Choose the type of build, options are: None Debug Release RelWithDebInfo
+//No help, variable specified on the command line.
-// MinSizeRel ...
 CMAKE_BUILD_TYPE:STRING=Debug
 
-//CXX compiler
+//No help, variable specified on the command line.
-CMAKE_CXX_COMPILER:STRING=/usr/bin/c++
+CMAKE_CXX_COMPILER:FILEPATH=/usr/bin/g++
 
 //A wrapper around 'ar' adding the appropriate '--plugin' option
 // for the GCC compiler
@@ -50,6 +49,9 @@ CMAKE_CXX_FLAGS_RELEASE:STRING=-O3 -DNDEBUG
 //Flags used by the CXX compiler during RELWITHDEBINFO builds.
 CMAKE_CXX_FLAGS_RELWITHDEBINFO:STRING=-O2 -g -DNDEBUG
 
+//No help, variable specified on the command line.
+CMAKE_C_COMPILER:FILEPATH=/usr/bin/gcc
+
 //Path to a program.
 CMAKE_DLLTOOL:FILEPATH=CMAKE_DLLTOOL-NOTFOUND
 
@@ -71,8 +73,8 @@ CMAKE_EXE_LINKER_FLAGS_RELWITHDEBINFO:STRING=
 //Enable/Disable output of build database during the build.
 CMAKE_EXPORT_BUILD_DATABASE:BOOL=
 
-//Enable/Disable output of compile commands during generation.
+//No help, variable specified on the command line.
-CMAKE_EXPORT_COMPILE_COMMANDS:BOOL=
+CMAKE_EXPORT_COMPILE_COMMANDS:BOOL=TRUE
 
 //Value Computed by CMake.
 CMAKE_FIND_PACKAGE_REDIRECTS_DIR:STATIC=/home/saqut/Masaüstü/saqutcompiler/build/CMakeFiles/pkgRedirects

build/CMakeFiles/rules.ninja

@@ -16,7 +16,7 @@
 
 rule CXX_SCAN__saqut_Debug
   depfile = $DEP_FILE
-  command = /usr/bin/c++ $DEFINES $INCLUDES $FLAGS -E -x c++ $in -MT $DYNDEP_INTERMEDIATE_FILE -MD -MF $DEP_FILE -fmodules-ts -fdeps-file=$DYNDEP_INTERMEDIATE_FILE -fdeps-target=$OBJ_FILE -fdeps-format=p1689r5 -o $PREPROCESSED_OUTPUT_FILE
+  command = /usr/bin/g++ $DEFINES $INCLUDES $FLAGS -E -x c++ $in -MT $DYNDEP_INTERMEDIATE_FILE -MD -MF $DEP_FILE -fmodules-ts -fdeps-file=$DYNDEP_INTERMEDIATE_FILE -fdeps-target=$OBJ_FILE -fdeps-format=p1689r5 -o $PREPROCESSED_OUTPUT_FILE
   description = Scanning $in for CXX dependencies
 
 
@@ -37,7 +37,7 @@ rule CXX_DYNDEP__saqut_Debug
 rule CXX_COMPILER__saqut_scanned_Debug
   depfile = $DEP_FILE
   deps = gcc
-  command = ${LAUNCHER}${CODE_CHECK}/usr/bin/c++ $DEFINES $INCLUDES $FLAGS -MD -MT $out -MF $DEP_FILE -fmodules-ts -fmodule-mapper=$DYNDEP_MODULE_MAP_FILE -MD -fdeps-format=p1689r5 -x c++ -o $out -c $in
+  command = ${LAUNCHER}${CODE_CHECK}/usr/bin/g++ $DEFINES $INCLUDES $FLAGS -MD -MT $out -MF $DEP_FILE -fmodules-ts -fmodule-mapper=$DYNDEP_MODULE_MAP_FILE -MD -fdeps-format=p1689r5 -x c++ -o $out -c $in
   description = Building CXX object $out
 
 
@@ -47,7 +47,7 @@ rule CXX_COMPILER__saqut_scanned_Debug
 rule CXX_COMPILER__saqut_unscanned_Debug
   depfile = $DEP_FILE
   deps = gcc
-  command = ${LAUNCHER}${CODE_CHECK}/usr/bin/c++ $DEFINES $INCLUDES $FLAGS -MD -MT $out -MF $DEP_FILE -o $out -c $in
+  command = ${LAUNCHER}${CODE_CHECK}/usr/bin/g++ $DEFINES $INCLUDES $FLAGS -MD -MT $out -MF $DEP_FILE -o $out -c $in
   description = Building CXX object $out
 
 
@@ -57,7 +57,7 @@ rule CXX_COMPILER__saqut_unscanned_Debug
 rule CXX_EXECUTABLE_LINKER__saqut_Debug
   depfile = $DEP_FILE
   deps = gcc
-  command = $PRE_LINK && /usr/bin/c++ $FLAGS $LINK_FLAGS $in -o $TARGET_FILE $LINK_PATH $LINK_LIBRARIES && $POST_BUILD
+  command = $PRE_LINK && /usr/bin/g++ $FLAGS $LINK_FLAGS $in -o $TARGET_FILE $LINK_PATH $LINK_LIBRARIES && $POST_BUILD
   description = Linking CXX executable $TARGET_FILE
   restat = $RESTAT
 

scripts/gen_large.py

@@ -0,0 +1,153 @@
+"""
+saQut büyük kaynak dosyası üretici.
+Sözdizimsel ve semantik olarak geçerli, çeşitli yapılar içeren
+gerçekçi bir .sqt dosyası üretir.
+
+Hedef: ~1 MB
+"""
+
+import sys
+import random
+
+random.seed(42)
+
+lines = []
+
+def emit(s=""):
+    lines.append(s)
+
+# ── Başlık ────────────────────────────────────────────────────────────────────
+emit("// saQut büyük kaynak dosyası — otomatik üretildi (gen_large.py)")
+emit("// Amaç: ast / symbols / check komutları için performans ölçümü")
+emit()
+
+# ── Struct tanımları ──────────────────────────────────────────────────────────
+STRUCT_COUNT = 20
+for i in range(STRUCT_COUNT):
+    emit(f"struct Vec{i} {{")
+    emit(f"    int x;")
+    emit(f"    int y;")
+    emit(f"    int z;")
+    emit(f"    float w;")
+    emit(f"}}")
+    emit()
+
+# ── Global değişkenler ────────────────────────────────────────────────────────
+for i in range(50):
+    emit(f"int g_{i} = {i * 3 + 1};")
+emit()
+
+# ── Yardımcı: rastgele aritmetik ifade (derinlik sınırlı) ─────────────────────
+def expr(depth=0, vars=None):
+    if vars is None:
+        vars = ["a", "b", "c", "x", "n"]
+    if depth >= 3 or random.random() < 0.35:
+        choice = random.random()
+        if choice < 0.5 and vars:
+            return random.choice(vars)
+        elif choice < 0.8:
+            return str(random.randint(1, 100))
+        else:
+            return str(random.randint(1, 20))
+    ops = ["+", "-", "*"]
+    op  = random.choice(ops)
+    return f"({expr(depth+1, vars)} {op} {expr(depth+1, vars)})"
+
+def cond(vars=None):
+    if vars is None:
+        vars = ["a", "b", "n"]
+    ops = ["<", ">", "<=", ">=", "==", "!="]
+    op  = random.choice(ops)
+    lhs = expr(0, vars)
+    rhs = expr(0, vars)
+    return f"{lhs} {op} {rhs}"
+
+# ── Fonksiyon gövdesi üreteci ─────────────────────────────────────────────────
+def gen_body(fn_idx, local_vars, indent=1):
+    pad  = "    " * indent
+    code = []
+
+    # 2-5 lokal değişken tanımı — sadece declare edilenleri ifadelerde kullan
+    n_vars   = random.randint(2, 5)
+    declared = []
+    for v in local_vars[:n_vars]:
+        # İlk değişken sadece sabitle başlatılır (henüz başka değişken yok)
+        init = expr(0, declared if declared else ["1"])
+        code.append(f"{pad}int {v} = {init};")
+        declared.append(v)
+    local_vars = declared  # bundan sonra sadece declare edilenleri kullan
+
+    # 1-3 if bloğu
+    for _ in range(random.randint(1, 3)):
+        c = cond(local_vars)
+        then_val = expr(0, local_vars)
+        code.append(f"{pad}if ({c}) {{")
+        code.append(f"{pad}    {local_vars[0]} = {then_val};")
+        if random.random() < 0.4:
+            else_val = expr(0, local_vars)
+            code.append(f"{pad}}} else {{")
+            code.append(f"{pad}    {local_vars[0]} = {else_val};")
+        code.append(f"{pad}}}")
+
+    # 0-2 for döngüsü
+    for _ in range(random.randint(0, 2)):
+        bound = random.randint(3, 15)
+        inner = expr(0, local_vars)
+        code.append(f"{pad}for (int i = 0; i < {bound}; i = i + 1) {{")
+        code.append(f"{pad}    {local_vars[0]} = {local_vars[0]} + {inner};")
+        code.append(f"{pad}}}")
+
+    # return
+    ret_val = expr(0, local_vars)
+    code.append(f"{pad}return {ret_val};")
+    return code
+
+# ── Fonksiyon tanımları ───────────────────────────────────────────────────────
+# Toplam ~5000 fonksiyon → ~1 MB hedef
+FUNC_COUNT = 5000
+func_names  = [f"fn_{i:04d}" for i in range(FUNC_COUNT)]
+func_params = {}   # fname → n_params (çağrı sırasında eşleştirmek için)
+
+for i, fname in enumerate(func_names):
+    # Parametre listesi (0-3 parametre)
+    n_params = random.randint(0, 3)
+    func_params[fname] = n_params
+    params   = [f"int p{j}" for j in range(n_params)]
+    param_str = ", ".join(params)
+
+    # Lokal değişken adları
+    local_vars = ["a", "b", "c", "d", "e",
+                  f"v{i % 10}", f"w{i % 7}"]
+
+    emit(f"int {fname}({param_str}) {{")
+    for line in gen_body(i, local_vars):
+        emit(line)
+    emit("}")
+    emit()
+
+# ── Main ──────────────────────────────────────────────────────────────────────
+emit("int main() {")
+emit("    int result = 0;")
+emit()
+
+# Her 50 fonksiyonu bir kere çağır — argüman sayısı imzayla eşleştirildi
+for i in range(0, FUNC_COUNT, 50):
+    fname    = func_names[i]
+    n_params = func_params[fname]
+    args     = ", ".join(str(random.randint(1, 20)) for _ in range(n_params))
+    emit(f"    result = result + {fname}({args});")
+
+emit()
+emit("    print(result);")
+emit("    return 0;")
+emit("}")
+
+# ── Yaz ───────────────────────────────────────────────────────────────────────
+output = "\n".join(lines) + "\n"
+path   = sys.argv[1] if len(sys.argv) > 1 else "examples/large.sqt"
+
+with open(path, "w", encoding="utf-8") as f:
+    f.write(output)
+
+size_kb = len(output.encode("utf-8")) / 1024
+print(f"Üretildi: {path}  ({size_kb:.1f} KB,  {len(lines)} satır)")