feat(string+error+null): ADR-024/025/021 uygulama — string concat, try/catch/throw, nullable akış-analizi

## String cilası (ADR-024) - STRING_CONCAT opcode: s1 + s2 ve s1 += s2 → yeni string üretir - Tip denetleyicide string + string → string; içerik == zaten vardı - Golden: tests/golden/string/concat.sqt ## Hata yönetimi (ADR-025, #57) - AST: TryStatementNode, ThrowStatementNode - Parser: try { } catch (Error e) { }, throw <ifade>; - IR: ENTER_TRY / LEAVE_TRY / THROW opcode'ları + backpatch - VM: TryFrame yığını + pendingThrow_ unwind; runtime hatalar (DIV/0, OOB) artık yakalanabilir Error nesnesi olarak yükseltiliyor - Builtin: Error{line,col,message,trace,code} sembol tablosuna kayıtlı - Golden: tests/golden/error/basic_catch.sqt, throw_and_nested.sqt ## Null akış-analizi (ADR-021 — REVİZE, a!/??/?. yasak) - Type: nullable bool alanı; asNullable/asNonNull/equalsBase/isNullLiteral - fromName("int?") → nullable int; toString() → "int?" - Parser: T? değişken/parametre/dönüş tipi; int? f() dispatch bug'ı düzeltildi - IR: LOAD_NULL opcode; null literal → Value::null() - Tip denetleyici: - checkAssign: T? ← null OK; T ← T? E003; T? ← T OK (widening) - Nullable operand aritmetikte/karşılaştırmada E003 - MemberAccess: nullable nesnede doğrudan erişim E003 - Nested: if (a != null) → then'de non-null - Guard: if (a == null) return; → sonrasında non-null - &&: sol null-check → sağ tarafta non-null - Golden: tests/golden/null/{narrowing,and_narrowing,nullable_assign_error,nullable_operand_error} Co-Authored-By: Claude Sonnet 4.6 <noreply@anthropic.com> Claude-Session: https://claude.ai/code/session_01YAu3MGu3sWAUvTu7N9agPk
2026-06-20 21:34:25 +03:00 · 2026-06-20 21:34:25 +03:00 · 786812c717
parent 996868efeb
commit 786812c717
32 changed files with 1323 additions and 77 deletions
--- a/.gitignore
+++ b/.gitignore
@ -17,6 +17,4 @@ scripts/gitea.py
 __pycache__/
 # CMake versiyona özgü dosyalar (otomatik üretilir, her güncellemede değişir)
-build/CMakeFiles/[0-9]*/
+build/*
 build/.cmake/
 build/compile_commands.json
--- a/CLAUDE.md
+++ b/CLAUDE.md
@ -30,12 +30,14 @@ git'te izlenir.
  **rezerve** (semantik ileride). `interface` **ertelendi** (ADR-018).
  ⚠️ Referans semantiği döngüsel-referans **sızıntısını** açtı → GC/döngü
  toplayıcı borcu (**#56**, `karar-gerekli`).
- **Null güvenliği (ADR-021):** varsayılan non-null; nullable açıkça `Type?`
+- **Null güvenliği (ADR-021, REVİZE):** varsayılan non-null; nullable açıkça `Type?`
-  (Kotlin/Swift modeli). `null` yalnızca `T?`'ye atanır; `T?` üstünde doğrudan
+  (Kotlin/Swift). `null` yalnızca `T?`'ye atanır; `T?` üstünde doğrudan erişim derleme
-  erişim derleme hatası. **Akış-duyarlı null analizi** (`if (a != null)` daraltır;
+  hatası. **Atama kuralı `T <: T?`** (notnull→nullable serbest, nullable→notnull yasak).
-  guard/early-return; `&&` sağ tarafı). Runtime maliyeti **sıfır** (compile-time).
+  **Katı operand kuralı:** non-null bağlamda her operand statik non-null olmalı
-  `a!` = runtime-kontrollü non-null iddiası. İlk gerçek akış-duyarlı analiz →
+  (`int a=b+c+d`, biri nullable → hata). Aklama **yalnızca görünür `if` narrowing**
-  yapısal akış yeter, SSA gerekmez (#2 için veri).
+  (nested + sıralı guard + `&&`; alias takibi yok). ⚠️ **`a!`/`??`/`?.` YASAK** (gizli
  runtime null-aklama yok). Runtime maliyeti **sıfır**; frontend kesin çözer (backend
  yeniden analiz etmez) → runtime null-deref esasen FFI backstop'u. SSA gerekmez (#2).
 - **Bellek/GC (ADR-022):** **basit, taşımasız, stop-the-world, deterministik
  mark-sweep** (döngüleri toplar, "cage" korunur). **`shared_ptr`'ı kalıcı model
  YAPMA** (refcount döngüde sızar = topuğa-sıkma). Kural: nesne modelini **baştan
@ -52,6 +54,20 @@ git'te izlenir.
  ayrı (sahte O(1) karakter indeksi YOK). Verimli birleştirme için ileride builder.
  Çözdüğü: #40 (yüzey), #9 (iç temsil). Mevcut `Value` string'i inline tutuyor —
  immutable olduğu için bu yeterli; heap/object-model'e taşımak zorunlu değil.
 - **Hata yönetimi (ADR-025, #57):** **Swift-tarzı** yakalanabilir, **struct-tabanlı**
  hata — OOP/extend YOK. Standart `Error { line; char; message; trace; code }`
  (message=W/E metni, code=W/E kodu). **Klasik `try{}catch{}` bloğu, UNCHECKED**
  (Java/C#/JS usulü): fonksiyon işaretlenmez (`noexcept`/`constexpr` tarzı YOK),
  çağrıda `try f()` yok — developer'a güven, alışkanlık bozulmaz. Runtime null-deref
  (NPE analoğu), array OOB, /0, `a!` patlaması → yakalanabilir hata (ADR-021'in runtime
  backstop'u). `throw` ile kullanıcı da kaldırır. Deterministik stacktrace (IR satır
  tablosu önkoşul). **Tuple → ertelendi** (ADR-014'teki "yok" gevşedi). `finally` yerine
  ileride `defer`.
 - **Tip dönüşümü (ADR-026, #42):** açık **`as`** (infix, sola-bağlı): `x as int`.
  Yalnızca **skaler + string** arası; **struct/array cast YOK** (elle yapıcı fonksiyon —
  derleyiciyi sade tutar, sessiz alan kaybı önlenir). Başarısızlık **hedef tipin
  nullable'lığıyla:** `as int` → `Error` fırlatır; `as int?` → `null`. Ayrı `as?` YOK.
  `float→int` sıfıra kırpar (NaN/Inf/taşma fallible). `int(x)` fonksiyon-stili reddedildi.
 - **Analiz vs Optimizasyon:** Analiz orijinal AST üstünde annotation; optimizasyon
  **klon** üstünde dönüşüm. `ASTNode::clone()` yük taşıyan merkezi bileşen
  (parent pointer'lar + sembol tablosu remap edilir, ADR-007). Fixpoint döngüsü +
@ -88,9 +104,9 @@ git'te izlenir.
 ## Belge haritası
 - `readme.md` — toolbox çerçevesi, built-vs-planned, dil kimliği, çalıştırma modeli.
 - `docs/fikirler.md` — ADR-001…005 (backend stratejisi, parser, header-only, token, IR).
- `docs/adr-frontend-analiz.md` — ADR-006…024 (frontend, analiz/optimizasyon,
+- `docs/adr-frontend-analiz.md` — ADR-006…026 (frontend, analiz/optimizasyon,
  çalıştırma modeli, FFI, interface, bellek, **değer/referans semantiği, null
-  güvenliği, mark-sweep GC, eşitlik, string**).
+  güvenliği, mark-sweep GC, eşitlik, string, hata yönetimi, tip dönüşümü**).
 - `docs/sonnet-handoff.md` — **Sonnet için uygulama promptu** (ADR-020…024'ü koda
  döken sıralı görev planı; ilk görev: GC-hazır nesne modeli + array runtime).
 - `docs/roadmap-frontend.md` — faz-faz uygulama planı (Faz 0–4 → fibonacci).
--- a/TODO.md
+++ b/TODO.md
@ -10,21 +10,85 @@ tasarım noktalarını tutar. Her giriş hangi issue'ya bağlı olduğunu belirt
 ADR-020…024 (değer/referans semantiği, null güvenliği, mark-sweep GC, eşitlik)
 doğrultusunda uçtan uca array çalışıyor:
 - `src/vm/object.hpp` — Object, ArrayObject, Heap (v1: toplama yok, GC-hazır header)
- `src/vm/value.hpp` — ValueKind::Ref + Nil eklendi
+- `src/vm/value.hpp` — ValueKind::Ref + Null eklendi (dil anahtar sözcüğü `null`, `nil` DEĞİL)
 - `src/ir/instruction.hpp` — ARRAY_NEW/GET/SET/LEN eklendi
 - Array literal parser (`[1,2,3]`), `int[]` tip sözdizimi (Java/C# stili)
 - Referans semantiği, kimlik `==` (ADR-023), sınır kontrolü
 - Golden test: `tests/golden/array/ref_semantics.sqt` ✓
-## 🚀 SIRADAKİ İŞ (docs/sonnet-handoff.md Bölüm 2)
+## ✅ TAMAMLANDI — Struct runtime + E010 revizyonu (2026-06-20)
-1. **Struct runtime** — StructObject : Object, alan erişimi, E010 revizyonu
+ADR-020 doğrultusunda struct referans semantiğiyle uçtan uca çalışıyor:
-2. **String cilası (ADR-024)** — içerik `==`, UTF-8 concat+print
+- `src/vm/object.hpp` — StructObject : Object, alan erişimi (GC-hazır header)
-3. **Null akış-analizi (ADR-021)** — `Type?`, flow-narrowing, `a!`
+- `src/vm/value.hpp` — ValueKind::Null eklendi (dil anahtar sözcüğü `null`)
-4. **float/double (#44)** — Value::Float + FADD/FSUB/… opcodes
+- E010 revizyonu: referansla tutulan `struct Node { Node next; }` artık meşru
-5. **mark-sweep GC v2 (#56)** — header+kök kancası üstünde aç
+  (döngü kurulabilir, GC v2 ile toplanacak)
-Açık mimari borç: **#56** (döngüsel referans sızıntısı → mark-sweep GC v2).
+## ✅ TAMAMLANDI — float/double aritmetik runtime (#44) (2026-06-20)
 - `src/vm/value.hpp` — ValueKind::Float + floatValue alanı
 - IR opcode'ları: FADD/FSUB/FMUL/FDIV + float karşılaştırma
 - Literal bağlama-göre tipleme korundu (sabit folding dahil)
 ## ✅ TAMAMLANDI — String cilası (ADR-024) (2026-06-20)
 - `src/core/type.hpp` — `isString()` yüklem yardımcısı eklendi
 - `src/ir/instruction.hpp` — `STRING_CONCAT` opcode eklendi
 - `src/semantic/type_checker.cpp` — `+` string için izin (her iki taraf `string` → sonuç `string`)
 - `src/ir/ir_generator.cpp` — `generateBinaryArithmetic` string tespiti: `ADD` → `STRING_CONCAT`; `+=` için de `STRING_CONCAT`
 - `src/vm/interpreter.cpp` — `STRING_CONCAT` case: `stringValue + stringValue`
 - `tests/golden/string/concat.sqt` — concat, `+=`, içerik `==` golden testi
 - İçerik `==` / `!=` VM'de zaten vardı (ADR-023/024); `print(string)` zaten çalışıyordu
 ## ✅ TAMAMLANDI — Hata yönetimi (ADR-025, #57) (2026-06-20)
 - `src/parser/ast_node.hpp` — `TryStatement`, `ThrowStatement` ASTKind eklendi
 - `src/parser/nodes/statements.hpp/.cpp` — `TryStatementNode`, `ThrowStatementNode`
 - `src/parser/parser_base.hpp` + `parser.cpp` — `parseTryStatement()`, `parseThrowStatement()`
 - `src/ir/instruction.hpp` — `ENTER_TRY`, `LEAVE_TRY`, `THROW` opcode'ları
 - `src/ir/ir_generator.cpp` — try/catch/throw IR üretimi
 - `src/vm/interpreter.hpp` — `TryFrame` struct, `tryStack_`, `pendingThrow_`, `makeErrorValue()`
 - `src/vm/interpreter.cpp` — ENTER_TRY/LEAVE_TRY/THROW VM uygulaması; runtime hataları
  (DIV/0, array OOB) `pendingThrow_` üzerinden Error nesnesi olarak yakalanabilir hale getirildi
 - `src/symbol/symbol_collector.cpp` — `Error` builtin struct kaydı (alan sırası: line,col,message,trace,code)
 - `src/semantic/type_checker.cpp` — TryStatement/ThrowStatement tip kontrolü (unchecked)
 - `tests/golden/error/basic_catch.sqt` — sıfıra bölme yakalama
 - `tests/golden/error/throw_and_nested.sqt` — iç içe fonksiyon unwind + array OOB + throw
 - **Not:** IR satır tablosu (stacktrace doldurma) ertelendi — trace alanı boş kalıyor
 ## ✅ TAMAMLANDI — Null akış-analizi (ADR-021) (2026-06-20)
 - `src/core/type.hpp` — `bool nullable` alanı; `asNullable()`, `asNonNull()`, `equalsBase()`, `isNullLiteral()` yardımcıları; `fromName("int?")` desteği; `toString()` → `int?`
 - `src/parser/parser.cpp` — `?` suffix ayrıştırma (değişken, parametre, dönüş tipi); dispatch'te `int? f()` → `parseFunctionDecl()` yönlendirmesi düzeltildi
 - `src/ir/instruction.hpp` — `LOAD_NULL` opcode eklendi
 - `src/ir/ir_generator.cpp` — `LiteralType::BOŞ` → `LOAD_NULL`
 - `src/vm/interpreter.cpp` — `LOAD_NULL` case → `Value::null()`
 - `src/semantic/type_checker.hpp` — `narrowedNonNull_` set; `extractNullCheck()`, `alwaysExits()` yardımcıları
 - `src/semantic/type_checker.cpp`:
  - `checkAssign`: `T? ← null` OK; `T ← T?` hata (E003); `T? ← T` OK (widening)
  - `checkExpr Literal BOŞ`: null sentinel tipi (`Void+nullable`)
  - `checkExpr Identifier`: `narrowedNonNull_`'dan non-null olduğu bilinenlerde nullable flag'i kaldırılıyor
  - `checkExpr BinaryExpression`: `&&` sağ taraf narrowing; nullable operand hatası (E003)
  - `checkExpr MemberAccess`: nullable nesne üstünde doğrudan erişim hatası
  - `checkStmt Block`: guard pattern (`if (a == null) return;` → sonrasında `a` non-null)
  - `checkStmt IfStatement`: nested narrowing (`if (a != null)` → then'de non-null, `if (a == null)` → else'de non-null)
 - `tests/golden/null/narrowing.sqt` — nested + guard narrowing, `int?` dönüş tipi ✓
 - `tests/golden/null/nullable_assign_error.sqt` — `T? → T` atama E003 ✓
 - `tests/golden/null/nullable_operand_error.sqt` — nullable aritmetik operand E003 ✓
 - `tests/golden/null/and_narrowing.sqt` — `&&` sağ taraf narrowing ✓
 ## 🚀 SIRADAKİ İŞ
 1. **mark-sweep GC v2 (#56)** — en son; özellik bloklamaz, en karmaşık. Trigger basit
   "her N tahsiste" yeter; nesne modeli zaten GC-hazır.
 Açık mimari borçlar: **#56** (döngüsel referans → mark-sweep GC v2), **#57** (hata
 modeli görünürlük alt-ekseni).
 > ⚠️ **Terminoloji kilidi (Sonnet):** anlaşılan isimleri değiştirme/icat etme.
 > Dil anahtar sözcüğü **`null`** (`nil` değil), array literal **`[...]`** (`{...}` değil),
 > hata tipi **`Error`**. İsmi belirsizse **icat etme, Opus'a sor.** Ayrıntı:
 > `docs/sonnet-handoff.md` Bölüm 6 (terminoloji kilidi).
 ---
--- a/docs/adr-frontend-analiz.md
+++ b/docs/adr-frontend-analiz.md
@ -511,6 +511,11 @@ bir yükümlülüktür ama **frontend'i bloklamaz** ve kolay yolu vardır:
 ### Güncelleme — Scope-tabanlı bellek artık GEREKÇELİ (bağımlılığı belgele)
 > ⚠️ **İPTAL — bu güncelleme ADR-020 ile geçersiz kılındı.** Bileşik tipler artık
 > runtime'da referans (JS/Java/C# modeli); bileşikler scope'tan kaçar, bellek
 > erişilebilirliğe bağlı, geri-kazanım stratejisi (#56) gerekecek. Aşağıdaki
 > "GC gerekmez" sonucu **artık geçerli değildir** — tarihsel bağlam için bırakıldı.
 Önceki kaygı ("scope çıkışında free, aliasing/escape altında bozulur") kilitli
 dil kimliğiyle **lehte çözüldü:**
@ -660,6 +665,451 @@ modelini birlikte zorlar — ikisi de bu yüzden ertelendi.
 ---
 ## ADR-020: Değer vs Referans Semantiği — Bileşik Tipler Runtime'da Referanstır
 ### Bağlam
 ADR-014/018/019 boyunca bellek modeli tek bir **taşıyıcı varsayıma** dayanıyordu:
 > "kullanıcı pointer'ı yok + kaçan referans yok → array/struct scope'tan kaçamaz
 > → scope-tabanlı bellek çalışır, **GC gerekmez**."
 Bu varsayım, `interface`'in (ADR-018) ve closure'ın ertelenmesinin de ikinci
 gerekçesiydi. Tasarım oturumunda **bilinçli olarak değiştirildi.** "Pointer yok"
 ilkesinin gerçekte ne demek olduğu netleşti:
 > **"Pointer/referans yok" = kullanıcıya `&`/`*` *sözdizimi* verilmez.**
 > Bu bir *value-semantics* iddiası değildi; amacı sözdizimsel pointer kontrolünü
 > kullanıcıdan almaktı. Derleyici ve runtime, bileşik değerleri her aşamada
 > **referansla** taşır — aksi halde her atama/çağrı/dönüşte derin kopya yaşanır
 > ve bağlı yapılar (node) imkânsızlaşırdı.
 ### Karar
 ✅ **İki katmanlı semantik (JavaScript / Java / C# nesne modeli):**
 | Kategori | Tipler | Atama / parametre semantiği |
 |---|---|---|
 | **Primitive** | `int`, `float`, `bool`, (`char` vb.) | **Saf değer** — kopyalanır |
 | **Bileşik (referans)** | `struct`, `array`, `string`\*, (ileride `class`, `function`) | **Referans** — paylaşılır |
 - `a=0; b=a; b=5` → `a` hâlâ `0` (primitive kopya). Fonksiyon parametresinde de aynı.
 - `func(arr)` → array'in **kendisi** geçer; `func` içinde değişen çağıranı **etkiler**.
 - `func(arr[0])` → eleman primitive → **kopya**; çağıranı **etkilemez**.
 - \* `string`'in primitive-gibi mi (immutable değer) yoksa referans mı sayılacağı
  ayrı bir alt-karar; #40 ile beraber netleşecek.
 ✅ **`class` ve `function` tipleri sözdizimsel olarak rezerve** — şu an semantik
 yok, backend'i ilgilendirmez; ileride referans tip olarak gelecekler. Lexer/parser
 keyword'leri tanıyıp "henüz desteklenmiyor" diyebilir. (ADR-014'teki "class yok
 sayılır" maddesi bu yönde yumuşatıldı: yok sayılmaz, rezerve edilir.)
 ### Bilinçli geri açtığımız problem: kaçma / yaşam-süresi
 Bu karar, ADR-014'ün "scope-tabanlı bellek GEREKÇELİ / GC gerekmez" sonucunu
 **iptal eder.** Referansla:
 1. **Aliasing gerçek.** `b = a; b.x = 5` → `a.x` de değişir. "Takma ad yok, akıl
   yürütmesi kolay" sadeliği takas edildi. **Determinizm korunur** — tek
   iş-parçacığı, deterministik kayıt-tekrar / time-travel debug hâlâ doğal; takas
   edilen yalnızca aliasing-özgürlüğüdür.
 2. **Bileşikler scope'tan kaçar.** Bir node `return` edilebilir veya başka bir
   struct'ın alanında saklanabilir → "scope çıkışında free" **artık yanlış.**
   Sahiplik scope'a değil **erişilebilirliğe** bağlı.
 3. **Döngüsel yapılar artık meşru ve istenen.** `struct Node { Node next; }`
   ADR-011/014'te `E010` ile yasaktı (by-value → sonsuz boyut). Referansla alan
   pointer-boyutlu → **sonlu** → bağlı liste / ağaç / graf **yazılabilir.** Bunlar
   dilin hedef kullanımının kalbi: XML node'ları, JSON kalıpları, class'sız ORM.
   **Sonuç:** `E010` revize edilmeli — referansla tutulan struct alanı için döngü
   artık hata değildir.
 ### Bunun açtığı zorunlu problem (ayrı issue)
 Döngüsel referans → naif **referans sayımı (`shared_ptr`) sızdırır.** Bu artık
 "olabilir" değil, dilin **hedeflediği** yapıların (graf/döngü) doğrudan sonucu.
 Bir geri-kazanım stratejisi (izleyici GC / döngü toplayıcı) **kesinlikle**
 gerekecek. Bu güçlü mimari borç **#56**'da izlenir ve `karar-gerekli`. v1 motoru
 `shared_ptr` ile başlayıp döngüyü **bilinçli ve belgeleyerek** sızdırabilir, ama
 ürünleşmeden önce çözülmek zorundadır.
 ### İptal/revize edilen önceki kararlar
 - **ADR-014** — "scope-tabanlı bellek GEREKÇELİ / GC gerekmez" sonucu **iptal.**
  Bellek artık scope'a değil erişilebilirliğe bağlı; geri-kazanım stratejisi #56.
 - **ADR-018 / ADR-019** — `interface` / closure'ı ertelemenin "kaçma problemini
  yeniden açar" gerekçesi **artık geçersiz** (problem zaten açık). Bu ikisini
  *daha kolay* alınabilir kılar — ama hâlâ kapsam dışı, sadece engeli değişti.
 - **ADR-011** — `E010` döngüsel struct kuralı revize edilecek (yukarı bkz.).
 ---
 ## ADR-021: Null Güvenliği — `Type?` Nullable + Akış-Duyarlı Null Analizi
 ### Bağlam
 ADR-020 ile bileşik tipler referans oldu. Referans, "gösterecek bir şey yok"
 durumunu (bağlı listenin sonu, başlatılmamış alan) **zorunlu** kılar. "null her
 yerde" (Java/C#/JS) milyar dolarlık hatadır: null-deref çalışma zamanında patlar.
 saQut'un kimliği "kafes — derleyici/VM seni korur" → bunu derleme zamanında
 yakalamak istiyoruz.
 ### Karar
 ✅ **Kotlin/Swift modeli: varsayılan null-OLAMAZ, nullable açıkça `?` ile.**
 - `Node a` → asla null olamaz; başlatılması zorunlu.
 - `Node? a` → null olabilir; başlatılmazsa değeri **`null`**.
 - `null` literali yalnızca `T?` tipine atanabilir; `Node a = null` → **derleme hatası**.
 - `T?` üstünde doğrudan alan/eleman erişimi (`a.next`) → **derleme hatası**
  (önce null-kontrolü şart).
 ### Atama/operand kuralı — `T <: T?` (tek yönlü), katı
 ✅ **Alt-tip:** `T <: T?`. Yani:
 - `int? a = 5;` → ✓ (int → int?, **genişletme serbest**).
 - `int a = bir_int?;` → ✗ (int? → int, **daraltma yasak**).
 ✅ **Katı operand kuralı:** non-null bir bağlamda — atamanın sol tarafı, **her
 operatör operandı**, non-null bekleyen bir argüman — değer **statik olarak non-null**
 olmalı. `int a = b + c + d`'de `b/c/d`'den **biri bile** nullable ise → **derleme
 hatası.** Sembol tablosu/akış görünümü seviyesinde: `notnull = notnull + notnull + …`.
 Sezgi yok, deterministik. (`notnull + notnull` → `notnull`.)
 ### Akış-duyarlı null analizi (flow-sensitive narrowing)
 `T?` bir değişken **program noktasına göre** "kesin non-null" kanıtlandıysa
 daraltılır:
 ```c
 Node? a = ...;
 // a.next;            // E0xx: a null olabilir
 if (a != null) {
    a.next;           // OK — bu dalda a, Node'a daraltıldı
 }
 // a.next;            // yine hata (daldan çıkıldı)
 if (a == null) return;   // guard / erken çıkış
 a.next;                  // OK — buradan sonrası kesin non-null
 ```
 `if` bu sistemin **bel kemiğidir** — sadece büyük/küçük/eşitlik değil, nullable
 aklamanın da aracı. **İki form da desteklenir:**
 1. **Nested (blok-kapsamlı):** `if (a != null) { /* a: T burada */ }`. Ayrıca
   `if/else`'in zıt dalı, `while (a != null) { … }`.
 2. **Sıralı (guard / erken-çıkış):** `if (a == null) return; /* a: T bundan sonra */`.
   Dal kesin çıkıyorsa (`return`/`throw`/`break`/`continue`) negasyonu **ardışık**
   koda taşınır.
 **Mekanik:** CFG üzerinde ileri-yönlü dataflow; her nullable değişken için kafes
 `{MaybeNull, NonNull}`. Koşullarda daraltma (`!= null`, `== null` guard, `&&`
 kısa-devre sağ tarafı); kesin-çıkış dalları negasyonu ardına taşır; birleşme (join)
 muhafazakâr (bir daldan MaybeNull gelirse MaybeNull); atama RHS'e göre sıfırlar.
 > **Karmaşıklaştırma sınırı:** narrowing yalnızca **doğrudan test edilen değişken**
 > için tanınır (`x == null`/`x != null`). **Alias takibi YOK** (`y = x; if (y != null)`
 > → x daralmaz) ve keyfi teorem-ispatı yok. Bu, derleyiciyi basit tutarken yaygın
 > durumların hepsini kapsar → developer **uzun/karmaşık kod yazmak zorunda kalmaz.**
 > **Runtime maliyeti SIFIR** — tamamen derleme-zamanı analizi; üretilen kodda
 > fazladan kontrol yok.
 ### Kaçış kapısı YOK — `!` ve `??` YASAK
 Null **yalnızca görünür kontrol akışıyla** (yukarıdaki `if` narrowing) aklanır.
 Gizli runtime null-aklama operatörleri **yasaktır:**
 - ❌ **`x!`** (non-null iddiası) — "compiler'a güvenme, runtime'da kontrol et"
  = statik garantiyi delen gizli backdoor. *(ADR-021'in ilk taslağındaki `a!`
  KALDIRILDI.)*
 - ❌ **`x ?? default`** (elvis), **`x?.field`** (güvenli çağrı) — null durumunu
  sessizce gizleyen şeker.
 > Ayrım: `as int`'in başarısızlıkta fırlatması yasak **değil** — o bir null-backdoor
 > değil, kendiliğinden başarısız olabilen bir *dönüşüm* (ADR-026).
 ### Frontend her şeyi kesin çözer (backend-bağımsızlık)
 Nullability **tamamen frontend'de** çözülür; tüm null-güvenlik hataları IR'den
 **önce** verilir. Backend'ler (IR+VM, ileride C-transpile) null-güvenliği **yeniden
 analiz etmez** — garantiyi hazır devralır (ADR-006/019). Bu sayede: well-typed saf
 saQut kodu **statik null-güvenlidir** → non-null referans deref'i runtime null-kontrolü
 **gerektirmez** (perf + sadelik). Runtime null-deref hatası (ADR-025) bu yüzden
 geriye esas olarak **FFI sınırı** (host non-null sözünü çiğnerse) ve savunma amaçlı
 backstop olarak kalır — saf saQut kodu bunu üretmez.
 ### Mimari yeri
 Bu, saQut'un ilk gerçek **akış-duyarlı** analizidir. **Yapısal kontrol akışı**
 üstünde (AST + structured CFG) yapılabilir; tam SSA gerektirmez → **#2 (CFG/SSA
 gerekli mi?)** için somut veri: şimdilik yapısal akış analizi yeter. **#20**
 (akıllı diagnostic) bu analizden beslenir ("burada null olabilir, çünkü …").
 ---
 ## ADR-022: Bellek Geri-Kazanımı — Basit Deterministik Mark-Sweep + GC-Hazır Nesne Modeli
 ### Bağlam
 ADR-020 referans semantiği → döngüsel yapılar (#56). Kısıtlar: GC **basit ve
 deterministik** olmalı, "karmaşık ve rastgele" istenmiyor. Ayrıca bu, **geç
 değiştirilmesi en pahalı** karardır (nesne modeline işler) → topuğa sıkmamak
 kritik.
 ### Önce yanlış-eşleştirmeyi temizle
 **`null`/`?` GC'yi zorlaştırmaz.** Nullable tamamen derleme-zamanı/tip meselesidir;
 runtime'da null referans sadece "boş işaretçi" → GC için *daha kolay* (izlenecek
 nesne yok). null ile GC **dik (orthogonal)**; aralarında gerilim yoktur.
 ### Seçenekler ve neden mark-sweep
 | Strateji | Döngü | Basitlik | Topuğa-sıkma riski |
 |---|---|---|---|
 | Refcount (`shared_ptr` her yerde) | ❌ sızdırır | başta basit | **Yüksek** — node dilinde döngü kaçınılmaz; üstüne döngü toplayıcı = CPython karmaşıklığı (tam "karmaşık/rastgele") |
 | **Mark-sweep, taşımasız, stop-the-world** | ✅ | **en basit *doğru* GC** | **Düşük** — gelişmiş GC'lerin tabanı; üstüne eklenir, yeniden yazılmaz |
 | Generational / incremental / compacting | ✅ | karmaşık (write barrier, remembered set) | pause'lar belirsizleşir = istenmeyen "rastgele" |
 ✅ **Karar: taşımasız (non-moving), stop-the-world, basit mark-sweep.**
 - Döngüleri **bedavaya** toplar (izleme döngü umursamaz) → #56'yı gerçekten çözer.
 - **Deterministik:** GC belirli safepoint'lerde çalışır (ör. her N tahsiste) →
  kayıt-tekrar / time-travel bit-aynı kalır ("cage" korunur). "Rastgele" değil.
 - Taşımasız → işaretçi düzeltme / barrier yok → VM'in geri kalanı GC'ye katılmak
  zorunda değil. *Crafting Interpreters*'ın `clox`'u tam bunu yapar (~birkaç yüz satır).
 ### Topuğa-sıkmama kuralı — nesne modelini ŞİMDİ GC-hazır kur
 Asıl risk GC'yi *yazmak* değil, nesne modelini sonradan ona uyduramamaktır. O
 yüzden **bugünden** (toplama yokken bile):
 1. Her heap nesnesine küçük **header**: tip tag + mark biti + tüm-nesneler listesi için `next`.
 2. VM **kök (root) sayımı** yapabilsin: operand stack, frame local'leri, global'ler.
 3. Bir nesne **içerdiği referansları** sayabilsin: referans-tipli struct alanları,
   referans-tipli array elemanları.
 Bu üçü hazırsa "mark-sweep'i aç" **lokal bir ekleme** olur, nesne-modeli yeniden
 yazımı değil.
 ### Aşamalandırma (#56'nın yönü)
 - **v1 (şimdi):** GC-header'lı tahsis + intrusive tüm-nesneler listesi + kök sayımı.
  **Toplama yok** (program sonunda hepsini bırak / arena). Fibonacci/test ölçeğinde
  sorunsuz; kısa programlar sızıntıdan etkilenmez.
 - **v2 (#56 ciddileşince):** aynı header+kök+çocuk-sayımı üstünde mark-sweep'i aç.
  Model yeniden yazılmaz.
 - **`shared_ptr`'dan kaçın:** v1'de bile her referansa refcount gömmek, sonra
  mark-sweep için **sökmek** ayrı bir topuğa-sıkmadır. Baştan GC-header modeli kur,
  sadece henüz toplama.
 ### Performans notu — asıl "katil" nerede?
 - **Nullability / null:** runtime maliyeti **sıfır** — katil değil.
 - **Referans modeli:** her bileşik heap'te + işaretçi dolaylılığı → düzenli ama
  yönetilebilir maliyet; ileride **escape analizi** ile kaçmayan nesneleri stack'e
  alıp *semantiği bozmadan* hızlandırılır (opt-in, sonra).
 - **Tek yüksek-değişim-maliyetli karar = GC.** Onu da (a) basit mark-sweep seçip
  (b) modeli baştan GC-hazır kurarak de-risk ettik. **Kaçınılacak gerçek katil:
  refcount'u kalıcı model yapmak.**
 ---
 ## ADR-023: Eşitlik Semantiği — Referanslarda Kimlik Eşitliği (`==`)
 ### Bağlam
 ADR-020 ile bileşik tipler referans. `==` / `!=` referans tipler için ne yapsın?
 Yapısal (derin) eşitlik sezgisel ama üç sorunu var: (1) büyük yapıda **derin
 gezinme maliyeti**, (2) yeni açtığımız **döngüsel grafta sonsuz döngü** riski
 (ziyaret-takibi şart), (3) seçtiğimiz referans modeliyle **tutarsız**.
 ### Karar
 ✅ **Kimlik eşitliği (A):**
 | Kategori | `==` davranışı |
 |---|---|
 | Primitive (`int`/`float`/`bool`) | **değer** karşılaştırması (`3 == 3`) |
 | Referans (`struct`, `array`) | **kimlik** — aynı nesne mi? (işaretçi aynılığı) |
 | `string` | ⏸️ **#40'a bağlı** — aşağıdaki nota bak |
 | `null` | `null == null` → true; `null == nesne` → false; `a == null` null-daraltma deyimi (ADR-021) |
 İçerik karşılaştırması istenirse **ayrı, niyeti görünür** bir mekanizmayla gelir
 (ileride builtin `deepEquals()` / PHP'nin `==` vs `===` vs `clone` ailesi gibi) —
 asla sessizce `==`'e bağlanmaz. Gerekçe: deepEqual'ı `==`'e bağlamak büyük/döngüsel
 yapılarda performans ve sonsuz-döngü tuzağıdır; "cam kutu, sürpriz yok" kimliğiyle
 de çelişir.
 ### ⚠️ String istisnası (Java gotcha'sı)
 Saf kimlik eşitliğini string'e de uygularsak `"abc" == "abc"` → **false** olur —
 Java'nın en çok sövülen hatası. Çoğu dil string'i istisna yapar (JS'te string
 primitive → içerik; C# overload; Python intern). Bu yüzden **string'in `==`'i
 içerik eşitliği olmalı**, ki bu string'i **immutable değer-tipi** olarak modellemeyi
 güçlü biçimde öneriyor (bkz. #40). ADR-023 struct/array'i kilitler; string'in `==`'i
 #40'ta netleşir ama **varsayılan yön: içerik eşitliği.**
 ### Açık (ileride, çok uzak — şimdi karar değil)
 - **`obj == obj`'i hata/uyarı yapmak:** kullanıcıyı niyetini açık yazmaya zorlamak
  (kimlik mi içerik mi). Daha katı bir duruş; v0'da `==` = kimlik serbest.
 - **Kullanıcı-tanımlı eşitlik (OOP'siz):** ileride bir tip için `equals(T,T)->bool`
  konvansiyonu veya benzeri ile `==`'i kullanıcının tanımlamasına izin vermek —
  operator-overload'un OOP'siz karşılığı. Çok uzak.
 ---
 ## ADR-024: String — Immutable Değer-Tipi, İç Temsil UTF-8
 ### Bağlam
 ADR-020 string'i "bileşik (referans)" listesine `?` ile koymuştu; ADR-023 string
 `==`'inin **içerik** olmasını istedi (Java gotcha'sından kaçınmak için). İkisi de
 string'i değişmez-değer modeline itti.
 ### Karar
 ✅ **String = immutable (değişmez) değer-tipi; iç temsil UTF-8 bayt.**
 - **Immutable:** oluşturulduktan sonra içeriği değişmez; `s = s + "x"` **yeni**
  string üretir, eskisini değiştirmez.
 - **`==` içerik eşitliği** (ADR-023 istisnası). Paylaşılınca değişmediği için
  içerik-eşitliği güvenlidir; aliasing sürprizi yok (JS'in string'i primitive gibi
  davranmasının sebebi budur).
 - **GC dostu:** serbestçe paylaşılır / intern edilebilir.
 - **İç temsil UTF-8** (Rust/Go/Swift hattı): kompakt, web-doğal, ASCII'de ucuz.
  `s[i]` **karakter** indeksi O(1) **değildir** → bayt / scalar / grapheme erişimi
  **açıkça** ayrılır; sahte O(1) vaat edilmez (Java/JS'in "uzunluk emoji'de yalan
  söylüyor" sürprizinden kaçın). Host tarafında `std::string` ham bayt olarak oturur.
 - **Verimli birleştirme** için ileride ayrı **builder** tipi (StringBuilder / `join`)
  — çekirdeği kirletmeden, döngüde O(n²)'den kaçınmak için.
 ### Etkilenen
 - **#40** (string işlem yüzeyi) bu kararla netleşti; **#9** (iç temsil) = UTF-8.
 - ADR-020'deki string `?` işareti → "değer-tipi" olarak çözüldü.
 ---
 ## ADR-025: Hata Yönetim Modeli — Struct-Tabanlı Yakalanabilir Hatalar (Swift-tarzı)
 ### Bağlam
 ADR-020 (struct = referans) → null bir struct alanına erişim/yazma ihtimali doğdu:
 klasik NullPointerException. ADR-021 statik analizi *kanıtlayabildiğini* derleme
 zamanında yakalar, ama `!` iddiası ve kanıtlanamayan durumlar (struct alanı,
 cross-fonksiyon) için bir **runtime backstop** gerekir. Ayrıca array OOB, /0 gibi
 faults. Java/C#/JS bunları **yakalanabilir** hata yapar — ama OOP exception
 hiyerarşisi (`extends Exception`) bizde yok.
 ### Karar
 ✅ **Yakalanabilir, struct-tabanlı hata modeli — OOP'siz.**
 Hata *değeri* Swift gibi (düz struct, hiyerarşi/extend yok); *görünürlük* Java/C#/JS
 gibi (**unchecked** — fonksiyon işaretlenmez, klasik `try{}catch{}`). "Exception'ın
 tanıdık catch-and-jump ergonomisi + OOP'suz değer."
 1. **Hata değeri = standart built-in struct** — extend yok, OOP yok, deterministik:
   ```
   struct Error {
       int    line;      // hata satırı
       int    col;       // sütun ("char" tip adıyla çakışmaması için col)
       string message;   // insan-okunur (derleyicinin W/E kataloğundan)
       string trace;     // stacktrace, en içten dışa
       string code;      // makine-okunur W/E kodu (E010 vb.) — JSON/toolbox filtresi
   }
   ```
 2. **try/catch (unwind + jump):** hata oluşunca en yakın çevreleyen `catch`'e
   zıplanır; `catch (e)` → `e : Error`.
 3. **Runtime null-deref = yakalanabilir hata** (NPE analoğu). ADR-021 statik
   analizinin **backstop'u**: `a!` patlayınca + analizin kanıtlayamadığı durumlar.
   Array OOB ve /0 da aynı kapıdan.
 4. **`throw`** ile kullanıcı da hata kaldırabilir (`Error` doldurup).
 5. **Determinizm:** unwind deterministik; stacktrace frame'lerden üretilir;
   time-travel/replay handle eklenebilir.
 ### Görünürlük — KARAR: (ii) görünmez / unchecked (Java/C#/JS usulü)
 ✅ **Fonksiyonlar işaretlenmez.** "Bu hata yapabilir / yapamaz" anotasyonu **YOK**
 (C++'ın `noexcept`/`constexpr` benzeri kirlilik istenmiyor). Çağrıda `try f()`
 işareti de yok. **Klasik `try { ... } catch (e) { ... }` bloğu** — "anam babam usulü".
 **Gerekçe:** developer'a **güven** + insanların derin try-catch alışkanlığını bozmamak
 (sözdizimini tanıdık tut, içgüdüye dokunma). Hatalar zaten çoğunlukla FFI, bellek
 dolması ve derleyici-içi durumlardan doğar; her çağrıyı işaretlemenin bedeli faydadan
 büyük.
 > Not: Bu, `Type?` (explicit nullable) ile **bilinçli** felsefi ayrışmadır — null
 > *tipte* görünür, ama hata akışı *blok* düzeyinde tanıdık tutulur. Reddedilen (i):
 > Swift/Zig'in imza-işaretli + çağrıda `try f()` modeli.
 ### Stacktrace mekaniği (modelden bağımsız önkoşul)
 - Her `CallFrame` → `IRFunction` + komut işaretçisi; **IR'a satır tablosu**
  (komut index → kaynak konum) eklenir (önce taşıyıp taşımadığı doğrulanmalı).
 - panic/throw'da frame stack gezilir → `fonksiyon + konum`, en içten dışa → `trace`.
 - Sunum: derleme-zamanı diagnostic ile **aynı kabuk** (kod + mesaj + konum +
  "nasıl düzelt" #20), hem insan hem **JSON** (toolbox: her hata yapılandırılmış nesne).
 - Farklılaştırıcı: deterministik → trace'e adım indeksi → hataya **geri sar**.
 ### İlişkili güncellemeler
 - **ADR-014 "tuple yok" → "tuple ERTELENDİ"** (reddedilmedi; çoklu-dönüş kodu
  spagettileştirir, şimdilik uzak ama masada — `interface` gibi).
 - **`finally` yerine ileride `defer`** (GC'li, RAII'siz dilde daha temiz). Ayrı küçük karar.
 - ADR-021 ile uyum: statik analiz provable null'ı yakalar; bu hata onun backstop'u + `!`.
 ---
 ## ADR-026: Tip Dönüşümü — `as` (Skaler/String), Başarısızlık Hedef Tipinin Nullable'lığıyla
 ### Bağlam
 ADR-010 "gizli int↔float yok" → değişken-değişken dönüşüm **açık** olmalı. float
 runtime'ı var ama cast sözdizimi yoktu → int↔float dönüşümü imkânsızdı. Ayrıca
 elimizde null (ADR-021) + hata (ADR-025) modelleri var; cast bunlarla örtüşmeli.
 ### Karar
 ✅ **Sözdizimi: `as` (infix, sola-bağlı).** `deger as int`.
 - Sola-bağlı olduğu için zincir **lineer** okunur: `a as int as string` =
  `((a as int) as string)`, parantez gerekmez (fonksiyon-stili `int(float(a))`'nın
  iç içe çirkinliği yok).
 - `int(x)` fonksiyon-stili **reddedildi** ("int adlı fonksiyon mu, cast mı"
  belirsizliği); C-tarzı `(int)x` ve `static_cast<>` reddedildi.
 ✅ **Kapsam: yalnızca skaler + string** (`int`/`float`/`bool`/`string` arası).
 - **Struct/array cast'e GİRMEZ.** Farklı struct'lar ayrı tiplerdir; "dönüşümleri"
  geliştiricinin yazdığı **açık yapıcı fonksiyonlarla** olur (`Employee yap(Person p)`).
  Gerekçe: yapısal/duck eşleme veya reinterpret = derleyiciyi karmaşıklaştırır +
  sessiz alan kaybı = hataya açık. OOP'siz "cage" kimliğiyle uyumsuz.
 ✅ **Başarısızlık davranışı = HEDEF TİPİN nullable'lığı** (ayrı `as?` operatörü YOK):
 - `x as int` → hedef non-null → başarısızsa **`Error` fırlatır** (ADR-025), sonuç `int`.
 - `x as int?` → hedef nullable → başarısızsa **`null` döner**, sonuç `int?`.
 Nullable her zaman **tipte** (`?`) yaşar, ayrı operatör icat edilmez. Sonra `int?`'i
 `int`'e çevirmek için **narrowing** (`if`) gerekir — `!`/`??` yasak (ADR-021).
 ### Dönüşüm matrisi
 | Dönüşüm | Hatasız mı? | Not |
 |---|---|---|
 | `int → float` | ✅ hatasız | büyük int'te kesinlik kaybı olabilir, patlamaz |
 | `int → string`, `float → string` | ✅ hatasız | biçimlendirme |
 | `string → int`/`float` | ⚠️ fallible | parse; `"abc"` → `as int` fırlatır / `as int?` null |
 | `float → int` | ⚠️ fallible | sonlu & aralık-içi: **sıfıra doğru kırpılır** (`1.71→1`, `-1.71→-1`); NaN/Inf/taşma → fırlatır / null |
 | `bool ↔ int` | (karar) | başta yasak tutmak en güvenlisi; gerekirse açılır |
 ### Örnek (ADR-021 ile birlikte)
 ```
 int a = 1.71 as int?;   // ✗ DERLEME HATASI: int? → int (daraltma); cast başarılı olsa bile statik tip int?
 int a = 1.71 as int;    // ✓ a = 1 (kırpma); başarısızsa Error
 int? a = 1.71 as int?;  // ✓ tipler eşit
 ```
 ---
 ## Kararların Özet Tablosu
 | ADR | Konu | Karar |
@ -678,3 +1128,10 @@ modelini birlikte zorlar — ikisi de bu yüzden ertelendi.
 | 017 | Batteries/stdlib | Sınır problemi; küçük builtin + FFI/kütüphane; ertelendi |
 | 018 | `interface` | Ertelendi (reddedilmedi); struct+fonksiyon yeter |
 | 019 | Frontend↔runtime | Frontend yapı+anlam; çekirdek/cihaz/çıktı runtime'a ait |
 | 020 | Değer/referans semantiği | Primitive=değer, bileşik (struct/array/string)=referans; "pointer yok"=`&`/`*` sözdizimi yok; kaçma/lifetime problemi bilinçli açıldı → GC borcu (#56); ADR-014'ün "GC gerekmez" sonucu iptal |
 | 021 | Null güvenliği | `Type?` nullable, varsayılan non-null; akış-duyarlı null analizi (compile-time, runtime maliyeti sıfır); `!` runtime-kontrollü non-null iddiası |
 | 022 | Bellek geri-kazanımı | Basit taşımasız stop-the-world mark-sweep (deterministik); nesne modeli baştan GC-hazır (header+root+child); v1 toplamasız, v2 mark-sweep; refcount kalıcı model DEĞİL; #56'nın yönü |
 | 023 | Eşitlik semantiği | `==` = primitive değer / referans (struct,array) **kimlik**; deepEqual asla `==`'e bağlanmaz (ayrı `deepEquals()`); string `==` içerik (→ #40, Java gotcha'sından kaçın); `obj==obj` hata + kullanıcı-tanımlı eşitlik = uzak gelecek |
 | 024 | String | Immutable değer-tipi, iç temsil **UTF-8**; `==` içerik; mutasyon yeni string üretir; bayt/scalar/grapheme açıkça ayrı; verimli birleştirme için ileride builder; #40/#9'u çözer |
 | 025 | Hata yönetimi | Struct-tabanlı yakalanabilir hata (değer Swift gibi, OOP yok); standart `Error{line,col,message,trace,code}`; klasik `try{}catch{}` **unchecked** (fonksiyon işaretsiz, Java usulü); runtime null-deref/OOB yakalanabilir (esasen FFI backstop); deterministik stacktrace (IR satır tablosu); tuple→ertelendi; finally→`defer`; #57 |
 | 026 | Tip dönüşümü | `as` (infix, sola-bağlı), yalnızca skaler+string; struct/array cast YOK (elle yapıcı fonksiyon); başarısızlık hedef nullable'lığıyla (`as int` fırlatır / `as int?` null); float→int kırpma; #42 |
--- a/docs/sonnet-handoff.md
+++ b/docs/sonnet-handoff.md
@ -121,12 +121,20 @@ func main() {
   (`"şğü"` concat+print bozulmasın); bayt-uzunluğu vs karakter ayrımını açık API
   olarak işaretle. (İstege bağlı: string'i de Object modeline taşıyıp intern et —
   zorunlu değil.)
-3. **Null akış-analizi (ADR-021).** Ayrı **frontend** görevi: `Type?` tip sistemi +
+3. **Null akış-analizi (ADR-021 — REVİZE).** Ayrı **frontend** görevi: `Type?` tip
-   akış-duyarlı narrowing (`if (a != null)`, guard, `&&`), `T?` üstünde doğrudan
+   sistemi + `T <: T?` atama kuralı + katı operand kuralı + akış-duyarlı narrowing
-   erişim → derleme hatası, `a!` runtime-kontrollü iddia. CFG/yapısal akış üstünde;
+   (nested `if` + sıralı guard + `&&`). ⚠️ **`a!`/`??`/`?.` YASAK** — null yalnızca
-   SSA gerekmez. #20 (akıllı diagnostic) buradan beslenir.
+   görünür `if` ile aklanır. `T?` üstünde doğrudan erişim → derleme hatası. Frontend
-4. **float/double (#44).** Bağımsız; `Value::Float` + FADD… opcode + tip denetleyici.
+   kesin çözer (backend yeniden analiz etmez). Detay: TODO Bölüm "SIRADAKİ İŞ" + ADR-021.
-5. **mark-sweep GC v2 (#56).** Adım 1.1'de bırakılan header+kök kancası üstünde aç.
+4. **Hata yönetimi (ADR-025, #57).** Struct-tabanlı yakalanabilir hata (Swift-tarzı):
   - **Önkoşul:** IR'a **satır tablosu** (komut index → kaynak konum) — stacktrace için. Şu an taşıyor mu doğrula.
   - Standart built-in `struct Error { int line; int char; string message; string trace; string code; }`.
   - Klasik **`try { ... } catch (e) { ... }` bloğu** (unwind + en yakın handler'a zıpla); `catch (e)` → `e : Error`. `throw` ile kullanıcı da kaldırır.
   - Runtime null-deref (NPE analoğu), array OOB, /0, `a!` patlaması → **yakalanabilir hata**; `message`/`code` = derleyicinin W/E kataloğu.
   - **UNCHECKED (Java/C#/JS usulü):** fonksiyon **işaretlenmez** (`noexcept`/`constexpr` tarzı YOK), çağrıda **`try f()` YOK**. İmza-işaretli Swift/Zig modeli KULLANMA.
   - Stacktrace = frame stack'ten en içten dışa; insan + JSON; deterministik (adım indeksi/replay handle).
 5. **float/double (#44).** Bağımsız; `Value::Float` + FADD… opcode + tip denetleyici.
 6. **mark-sweep GC v2 (#56).** Adım 1.1'de bırakılan header+kök kancası üstünde aç.
 ---
@ -150,5 +158,29 @@ func main() {
 ## 5. Özet — tek cümle
 GC-hazır basit nesne modelini kur (header + all-objects listesi, toplama yok), `Value`'ya
-referans (`Ref`) + `Nil` ekle, **array**'i referans semantiği + kimlik `==` + sınır
+referans (`Ref`) + `Null` ekle, **array**'i referans semantiği + kimlik `==` + sınır
 kontrolüyle uçtan uca çalıştır; struct ve null-analizi sonraki görevler.
 ---
 ## 6. ⚠️ TERMİNOLOJİ KİLİDİ — isimleri değiştirme/icat etme
 Bu oturumda `null` yerine `nil` yazıldı; bu tür sapmalar **olmamalı.** Anlaşılan
 isimler **aynen** kullanılır. İsmi belirsiz bir şeyle karşılaşırsan **icat etme —
 Opus'a sor.**
 | Kavram | DOĞRU | YANLIŞ (kullanma) |
 |---|---|---|
 | Null anahtar sözcüğü / literal | **`null`** | ~~`nil`~~, ~~`none`~~, ~~`void`~~ |
 | Nullable tip işareti | **`Type?`** (ör. `int?`, `Node?`) | ~~`Optional<T>`~~, ~~`Type \| null`~~ |
 | Non-null iddiası / elvis / safe-call | **YASAK** — `if` narrowing kullan | ~~`a!`~~, ~~`a ?? x`~~, ~~`a?.f`~~ (ADR-021 revize) |
 | Array literal | **`[1, 2, 3]`** | ~~`{1,2,3}`~~ |
 | Array tip | **`int[]`** | ~~`array<int>`~~, ~~`[]int`~~ |
 | Hata tipi | **`Error`** (`{line,char,message,trace,code}`) | ~~`Exception`~~, ~~`Err`~~ |
 | Hata kaldırma / yakalama | **`throw` / `try` / `catch`** | ~~`raise`~~, ~~`rescue`~~ |
 | Fonksiyon | **`func`** | ~~`fn`~~, ~~`function`~~, ~~`def`~~ |
 | C++ ValueKind null'u | **`ValueKind::Null`** | ~~`Nil`~~ |
 **Genel kural:** ADR'lerde/handoff'ta yazan tam ismi kullan. Yeni bir isim gerekiyorsa
 ve ADR'de yoksa, **kendin karar verme** — TODO'ya not düş veya Opus'a sor. Kod
 identifier'ları İngilizce (dil sözdizimi), yorum/commit Türkçe.
--- a/src/core/type.hpp
+++ b/src/core/type.hpp
@ -73,6 +73,7 @@ struct Type {
    std::shared_ptr<Type> returnType;                 // kind == Function
    std::vector<Type>     paramTypes;                 // kind == Function
    std::string           structName;                 // kind == Struct
    bool                  nullable = false;           // ADR-021: Type? sözdizimi
    // ------------------------------------------------------------------ //
    // Factory'ler
@ -132,11 +133,26 @@ struct Type {
                prim == PrimitiveKind::Double);
    }
    bool isString() const {
        return kind == TypeKind::Primitive && prim == PrimitiveKind::String;
    }
    // ADR-021: "null" literal tipi — yalnızca nullable değişkene atanabilir
    bool isNullLiteral() const {
        return kind == TypeKind::Primitive && prim == PrimitiveKind::Void && nullable;
    }
    // Nullable kopyası döndür
    Type asNullable() const { Type t = *this; t.nullable = true; return t; }
    Type asNonNull()  const { Type t = *this; t.nullable = false; return t; }
    // ------------------------------------------------------------------ //
    // equals — Yapısal eşitlik (katı; gizli dönüşüm yok, ADR-010)
    // ------------------------------------------------------------------ //
    // Yapısal eşitlik — nullable dahil (ADR-021: int ≠ int?)
    bool equals(const Type& o) const {
        if (kind != o.kind) return false;
        if (nullable != o.nullable) return false;
        switch (kind) {
            case TypeKind::Primitive:
                return prim == o.prim;
@ -154,13 +170,14 @@ struct Type {
                return true;
            }
            case TypeKind::Error:
                // Error == Error: ardışık sahte hataların bastırılması tip
                // denetleyicinin sorumluluğundadır (operandı Error ise hata üretme).
                return true;
        }
-        return false; // erişilemez (tüm enum değerleri kapsandı)
+        return false;
    }
    // Temel yapısal eşitlik — nullable farkını yok say (T == T? üstün çakışma için)
    bool equalsBase(const Type& o) const { return asNonNull().equals(o.asNonNull()); }
    // ------------------------------------------------------------------ //
    // İsim yardımcıları
    // ------------------------------------------------------------------ //
@ -177,10 +194,15 @@ struct Type {
        return "?";
    }
-    // Bir tip adından (parser tipleri string olarak tutar) primitif Type üretir.
+    // Bir tip adından (parser tipleri string olarak tutar) Type üretir.
-    // Bilinen primitif değilse Error döner — bilinmeyen tip adının teşhisi
+    // "int?" → nullable int; "int[]" → int array; bilinen değilse Error.
    // (E007) çağıranın (Faz 2/3) işidir; bu fonksiyon sessizce Error verir.
    static Type fromName(const std::string& n) {
        // Nullable soneki: "int?", "string?" vb. (ADR-021)
        if (!n.empty() && n.back() == '?') {
            Type base = fromName(n.substr(0, n.size() - 1));
            if (!base.isError()) return base.asNullable();
            return error();
        }
        if (n == "int")    return Int();
        if (n == "float")  return Float();
        if (n == "double") return Double();
@ -200,27 +222,28 @@ struct Type {
    // toString — İnsan-okur ("int", "int[]", "fn(int,int)->int")
    // ------------------------------------------------------------------ //
    std::string toString() const {
        std::string base;
        switch (kind) {
            case TypeKind::Primitive:
-                return primName(prim);
+                base = primName(prim); break;
            case TypeKind::Array:
-                return (elementType ? elementType->toString() : "<?>") + "[]";
+                base = (elementType ? elementType->toString() : "<?>") + "[]"; break;
            case TypeKind::Struct:
-                return "struct " + structName;
+                base = "struct " + structName; break;
            case TypeKind::Function: {
-                std::string s = "fn(";
+                base = "fn(";
                for (size_t i = 0; i < paramTypes.size(); ++i) {
-                    if (i) s += ",";
+                    if (i) base += ",";
-                    s += paramTypes[i].toString();
+                    base += paramTypes[i].toString();
                }
-                s += ")->";
+                base += ")->";
-                s += returnType ? returnType->toString() : "<?>";
+                base += returnType ? returnType->toString() : "<?>";
-                return s;
+                break;
            }
            case TypeKind::Error:
                return "<error>";
        }
-        return "<?>";
+        return nullable ? base + "?" : base;
    }
    // ------------------------------------------------------------------ //
--- a/src/ir/instruction.hpp
+++ b/src/ir/instruction.hpp
@ -42,6 +42,7 @@ enum class Opcode {
                   //   Örnek: LOAD_CONST dest=3 val=10  →  slot[3] = 10
    LOAD_STRING,   // slots[dest] = stringValue (metin sabitini slota yükle)
    LOAD_NULL,     // slots[dest] = null  (ADR-021: ValueKind::Null)
                   //   Örnek: LOAD_STRING dest=2 val="Merhaba"  →  slot[2] = "Merhaba"
    LOAD_SLOT,     // slots[dest] = slots[src]
@ -111,6 +112,18 @@ enum class Opcode {
    LOAD_GLOBAL,   // slots[dest] = moduleSlots[intValue]  (bu modülün modül-düzeyi değişkeni)
    STORE_GLOBAL,  // moduleSlots[intValue] = slots[src]
    // --- String işlemleri (ADR-024: immutable değer-tipi, içerik ==) ---
    STRING_CONCAT, // slots[dest] = slots[left] + slots[right]  (yeni string üretir)
    // --- Hata yönetimi (ADR-025: UNCHECKED try/catch/throw) ---
    ENTER_TRY,  // try bloğuna giriş: TryFrame'i yığına it
                //   dest       = catch bloğundaki Error değerinin yazılacağı slot
                //   jumpTarget = catch bloğunun IR konumu (-1 → backpatch)
                //   callDepth  = VM, callStack.size()'ı kayıt altına alır (unwind için)
    LEAVE_TRY,  // try bloğundan normal çıkış: TryFrame'i çıkar (istisna olmadı)
    THROW,      // slots[src] değerini fırlat → en yakın ENTER_TRY'a unwind
                //   Yakalanmamışsa C++ exception olarak yükseltilir
    // --- Dış dünya (FFI — Foreign Function Interface) ---
    CALLHOST,      // Host (C++) fonksiyonunu çağır. Şu an sadece "print" destekli.
                   //   Dönüş değeri yok; sadece yan etki (stdout'a yazmak gibi).
@ -121,6 +134,7 @@ inline const char* opcodeName(Opcode op) {
    switch (op) {
        case Opcode::LOAD_CONST:    return "LOAD_CONST";
        case Opcode::LOAD_STRING:   return "LOAD_STRING";
        case Opcode::LOAD_NULL:     return "LOAD_NULL";
        case Opcode::LOAD_SLOT:     return "LOAD_SLOT";
        case Opcode::ADD:           return "ADD";
        case Opcode::SUB:           return "SUB";
@ -160,6 +174,10 @@ inline const char* opcodeName(Opcode op) {
        case Opcode::JIF_TRUE:      return "JIF_TRUE";
        case Opcode::CALL:          return "CALL";
        case Opcode::RETURN:        return "RETURN";
        case Opcode::STRING_CONCAT: return "STRING_CONCAT";
        case Opcode::ENTER_TRY:     return "ENTER_TRY";
        case Opcode::LEAVE_TRY:     return "LEAVE_TRY";
        case Opcode::THROW:         return "THROW";
        case Opcode::CALLHOST:      return "CALLHOST";
    }
    return "UNKNOWN";
--- a/src/ir/ir_generator.cpp
+++ b/src/ir/ir_generator.cpp
@ -10,6 +10,10 @@
 #include <stdexcept>
 #include <string>
 // Error struct alan sırası (ADR-025): makeError için IR tarafından bilinir
 // 0=line, 1=col, 2=message, 3=trace, 4=code
 static constexpr int ERROR_FIELD_COUNT = 5;
 // ─────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
 // generate — Ana giriş noktası
 // ─────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
@ -301,6 +305,54 @@ void IRGenerator::generateStatement(ASTNode* node) {
        break;
    }
    // ── try { body } catch (Error e) { handler }  (ADR-025) ────────────
    case ASTKind::TryStatement: {
        auto* ts = (TryStatementNode*)node;
        // Catch değişkeni için slot; VM bu slota Error nesnesini yazar
        int errorSlot = freshSlot();
        if (!ts->catchVar.empty())
            registerVariable(ts->catchVar, errorSlot);
        // ENTER_TRY: catch hedefi henüz bilinmiyor (-1), sonradan patchlanır
        Instruction enterTry(Opcode::ENTER_TRY);
        enterTry.dest       = errorSlot;
        enterTry.jumpTarget = -1;
        currentFunction_->instructions.push_back(std::move(enterTry));
        int enterTryIdx = (int)currentFunction_->instructions.size() - 1;
        // Try gövdesi
        if (ts->body) generateStatement(ts->body);
        // Normal çıkış: try frame'ini çıkar
        Instruction leaveTry(Opcode::LEAVE_TRY);
        currentFunction_->instructions.push_back(std::move(leaveTry));
        // Catch bloğunu atla (normal akışta)
        int jumpOverCatch = emitJumpUnconditional(-1);
        // Catch etiketi: ENTER_TRY buraya atlayacak
        int catchLabel = currentInstrIndex();
        currentFunction_->instructions[enterTryIdx].jumpTarget = catchLabel;
        // Catch gövdesi
        if (ts->handler) generateStatement(ts->handler);
        // Catch bitti
        patchJump(jumpOverCatch);
        break;
    }
    // ── throw <ifade>;  (ADR-025) ────────────────────────────────────────
    case ASTKind::ThrowStatement: {
        auto* th = (ThrowStatementNode*)node;
        int valSlot = th->value ? generateExpression(th->value) : freshSlot();
        Instruction ins(Opcode::THROW);
        ins.src = valSlot;
        currentFunction_->instructions.push_back(std::move(ins));
        break;
    }
    default:
        break;
    }
@ -376,9 +428,9 @@ int IRGenerator::generateExpression(ASTNode* node) {
                break;
            }
            case LiteralType::BOŞ:
-                // null literal → Null kind Value (ADR-021)
+                // null literal → ValueKind::Null (ADR-021)
-                { Instruction ins(Opcode::LOAD_CONST); ins.dest = slot; ins.intValue = 0;
+                { Instruction ins(Opcode::LOAD_NULL); ins.dest = slot;
-                  currentFunction_->instructions.push_back(std::move(ins)); } // placeholder; VM'de Null üretmeli
+                  currentFunction_->instructions.push_back(std::move(ins)); }
                break;
        }
        return slot;
@ -465,6 +517,12 @@ int IRGenerator::generateExpression(ASTNode* node) {
            else if (bin->Operator == TokenType::LSHIFT_EQUAL)   arithOp = Opcode::SHL;
            else if (bin->Operator == TokenType::RSHIFT_EQUAL)   arithOp = Opcode::SHR;
            // string += string → STRING_CONCAT (ADR-024)
            if (bin->Operator == TokenType::PLUS_EQUAL) {
                if (auto* e = dynamic_cast<ExpressionNode*>(bin->Right))
                    if (e->resolvedType.isString()) arithOp = Opcode::STRING_CONCAT;
            }
            int resultSlot = freshSlot();
            if (isGlobal(varName)) {
@ -679,14 +737,25 @@ int IRGenerator::generateBinaryArithmetic(Opcode opcode, ASTNode* leftNode, ASTN
    // Float tip kontrolü — resolvedType üstünden (tip denetleyici tarafından yazıldı)
    bool leftIsFloat  = false, rightIsFloat = false;
-    if (auto* e = dynamic_cast<ExpressionNode*>(leftNode))
+    bool leftIsString = false, rightIsString = false;
    if (auto* e = dynamic_cast<ExpressionNode*>(leftNode)) {
        leftIsFloat  = e->resolvedType.isPrimitive() &&
                       (e->resolvedType.prim == PrimitiveKind::Float ||
                        e->resolvedType.prim == PrimitiveKind::Double);
-    if (auto* e = dynamic_cast<ExpressionNode*>(rightNode))
+        leftIsString = e->resolvedType.isString();
    }
    if (auto* e = dynamic_cast<ExpressionNode*>(rightNode)) {
        rightIsFloat = e->resolvedType.isPrimitive() &&
                       (e->resolvedType.prim == PrimitiveKind::Float ||
                        e->resolvedType.prim == PrimitiveKind::Double);
        rightIsString = e->resolvedType.isString();
    }
    // String birleştirme (ADR-024): + → STRING_CONCAT
    if ((leftIsString || rightIsString) && opcode == Opcode::ADD) {
        emitBinaryOp(Opcode::STRING_CONCAT, destSlot, leftSlot, rightSlot);
        return destSlot;
    }
    if (leftIsFloat || rightIsFloat) {
        // Int operandı float'a çevir
--- a/src/parser/ast_node.hpp
+++ b/src/parser/ast_node.hpp
@ -87,6 +87,8 @@ enum class ASTKind {
    ExpressionStatement,  // ifade + noktalı virgül (;)
                          //   children: [expression]
                          //   Örn: x = 5; veya foo();
    TryStatement,         // try { body } catch (Error e) { handler }  (ADR-025)
    ThrowStatement,       // throw <ifade>;                             (ADR-025)
    /* ====== İfadeler (Expressions) ====== */
    BinaryExpression,     // İkili işlem: sol OP sağ.
--- a/src/parser/nodes/statements.cpp
+++ b/src/parser/nodes/statements.cpp
@ -147,3 +147,36 @@ std::string ExpressionStatementNode::toJson(int depth) {
    obj.addRaw("location", loc.toJson());
    return obj.str();
 }
 // TryStatementNode (ADR-025)
 TryStatementNode::TryStatementNode() { kind = ASTKind::TryStatement; }
 void TryStatementNode::log(int indent) {
    std::cout << jsonIndent(indent) << "TryStatement (catch " << catchVar << ")\n";
    if (body)    body->log(indent + 1);
    if (handler) handler->log(indent + 1);
 }
 std::string TryStatementNode::toJson(int depth) {
    JsonObject obj(depth);
    obj.add("kind", "TryStatement");
    obj.add("catchVar", catchVar);
    if (body)    obj.addRaw("body",    body->toJson(depth + 1));
    if (handler) obj.addRaw("handler", handler->toJson(depth + 1));
    obj.add("isReachable", isReachable);
    obj.addRaw("location", loc.toJson());
    return obj.str();
 }
 // ThrowStatementNode (ADR-025)
 ThrowStatementNode::ThrowStatementNode() { kind = ASTKind::ThrowStatement; }
 void ThrowStatementNode::log(int indent) {
    std::cout << jsonIndent(indent) << "ThrowStatement\n";
    if (value) value->log(indent + 1);
 }
 std::string ThrowStatementNode::toJson(int depth) {
    JsonObject obj(depth);
    obj.add("kind", "ThrowStatement");
    if (value) obj.addRaw("value", value->toJson(depth + 1));
    obj.add("isReachable", isReachable);
    obj.addRaw("location", loc.toJson());
    return obj.str();
 }
--- a/src/parser/nodes/statements.hpp
+++ b/src/parser/nodes/statements.hpp
@ -85,4 +85,26 @@ public:
    std::string toJson(int depth = 0) override;
 };
 // ADR-025: try { body } catch (Error catchVar) { handler }
 class TryStatementNode : public StatementNode {
 public:
    ASTNode*    body        = nullptr;
    std::string catchVar;              // catch değişken adı (ör. "e")
    ASTNode*    handler     = nullptr;
    TryStatementNode();
    ~TryStatementNode() override { delete body; delete handler; }
    void log(int indent = 0) override;
    std::string toJson(int depth = 0) override;
 };
 // ADR-025: throw <ifade>;
 class ThrowStatementNode : public StatementNode {
 public:
    ASTNode* value = nullptr;
    ThrowStatementNode();
    ~ThrowStatementNode() override { delete value; }
    void log(int indent = 0) override;
    std::string toJson(int depth = 0) override;
 };
 #endif
--- a/src/parser/parser.cpp
+++ b/src/parser/parser.cpp
@ -85,8 +85,15 @@ ASTNode* Parser::parseDeclaration() {
    })) {
        auto la1 = lookahead(1);
        auto la2 = lookahead(2);
        // int name(  → fonksiyon
        if (la1.type == TokenType::IDENTIFIER && la2.type == TokenType::LPAREN)
            return parseFunctionDecl();
        // int? name(  → nullable dönüş tipli fonksiyon (ADR-021)
        if (la1.type == TokenType::TERNARY) {
            auto la3 = lookahead(3);
            if (la2.type == TokenType::IDENTIFIER && la3.type == TokenType::LPAREN)
                return parseFunctionDecl();
        }
        return parseVariableDecl();
    }
@ -99,6 +106,11 @@ ASTNode* Parser::parseDeclaration() {
        auto la2 = lookahead(2);
        if (la1.type == TokenType::IDENTIFIER && la2.type == TokenType::LPAREN)
            return parseFunctionDecl();
        if (la1.type == TokenType::TERNARY) {
            auto la3 = lookahead(3);
            if (la2.type == TokenType::IDENTIFIER && la3.type == TokenType::LPAREN)
                return parseFunctionDecl();
        }
        if (la1.type == TokenType::IDENTIFIER)
            return parseVariableDecl();
    }
@ -316,6 +328,10 @@ ASTNode* Parser::parseFunctionDecl() {
    fn->returnType = currentToken().token->token;
    nextToken();
    // ADR-021: nullable dönüş tipi — int? f()
    if (currentToken().type == TokenType::TERNARY)
        { nextToken(); fn->returnType += "?"; }
    fn->name = currentToken().token->token;
    nextToken();
@ -339,6 +355,9 @@ ASTNode* Parser::parseFunctionDecl() {
                    nextToken();
                paramType += "[]";
            }
            // ADR-021: nullable parametre — int? a
            if (currentToken().type == TokenType::TERNARY)
                { nextToken(); paramType += "?"; }
            if (currentToken().type != TokenType::IDENTIFIER || !currentToken().token) break;
            VariableDeclNode* param = new VariableDeclNode();
            param->loc = currentToken().token->loc;
@ -396,6 +415,10 @@ ASTNode* Parser::parseVariableDecl() {
        vd->varType += "[]";
    }
    // ADR-021: nullable soneki — int? x
    if (currentToken().type == TokenType::TERNARY)
        { nextToken(); vd->varType += "?"; }
    if (currentToken().type != TokenType::IDENTIFIER) {
        std::cerr << "Parser hatası: değişken ismi bekleniyor\n";
        return vd;
@ -486,6 +509,12 @@ ASTNode* Parser::parseStatement() {
    if (ct.type == TokenType::KW_CONTINUE)
        return parseContinueStatement();
    if (ct.type == TokenType::KW_TRY)
        return parseTryStatement();
    if (ct.type == TokenType::KW_THROW)
        return parseThrowStatement();
    if (ct.is({
        TokenType::KW_VOID, TokenType::KW_INT, TokenType::KW_FLOAT_TYPE,
        TokenType::KW_DOUBLE, TokenType::KW_BOOL, TokenType::KW_CHAR,
@ -670,3 +699,43 @@ ASTNode* Parser::parseExpressionStatement() {
    return es;
 }
 // ADR-025: try { body } catch (Error catchVar) { handler }
 ASTNode* Parser::parseTryStatement() {
    TryStatementNode* ts = new TryStatementNode();
    ts->loc = currentToken().token->loc;
    nextToken(); // tüket: try
    ts->body = parseBlock();
    // catch (Error e)
    if (currentToken().type == TokenType::KW_CATCH) {
        nextToken(); // tüket: catch
        if (currentToken().type == TokenType::LPAREN)
            nextToken(); // tüket: (
        // "Error" tip adını atla
        if (currentToken().type == TokenType::IDENTIFIER ||
            currentToken().type == TokenType::KW_STRING_TYPE)
            nextToken(); // tüket: Error (ya da herhangi bir tip adı)
        // catch değişken adını al
        if (currentToken().type == TokenType::IDENTIFIER && currentToken().token)
            ts->catchVar = currentToken().token->token;
        nextToken(); // tüket: değişken adı
        if (currentToken().type == TokenType::RPAREN)
            nextToken(); // tüket: )
        ts->handler = parseBlock();
    }
    return ts;
 }
 // ADR-025: throw <ifade>;
 ASTNode* Parser::parseThrowStatement() {
    ThrowStatementNode* th = new ThrowStatementNode();
    th->loc = currentToken().token->loc;
    nextToken(); // tüket: throw
    th->value = parseExpression();
    if (currentToken().type == TokenType::SEMICOLON)
        nextToken();
    return th;
 }
--- a/src/parser/parser_base.hpp
+++ b/src/parser/parser_base.hpp
@ -51,6 +51,8 @@ private:
    ASTNode* parseBreakStatement();
    ASTNode* parseContinueStatement();
    ASTNode* parseExpressionStatement();
    ASTNode* parseTryStatement();
    ASTNode* parseThrowStatement();
    // --- İfadeler (Pratt parser) ---
    ASTNode* parseExpression();
--- a/src/semantic/type_checker.cpp
+++ b/src/semantic/type_checker.cpp
@ -21,6 +21,50 @@ int TypeChecker::numericRank(const Type& t) {
    }
 }
 // ADR-021: "a != null" / "a == null" kalıbını ayrıştır
 // Dönüş: {varName, isNotNull}  — varName boşsa kalıp tanınmadı.
 std::pair<std::string, bool> TypeChecker::extractNullCheck(ASTNode* cond) {
    if (!cond || cond->kind != ASTKind::BinaryExpression) return {"", false};
    auto* bin = (BinaryExpressionNode*)cond;
    bool isNE = (bin->Operator == TokenType::BANG_EQUAL);
    bool isEE = (bin->Operator == TokenType::EQUAL_EQUAL);
    if (!isNE && !isEE) return {"", false};
    // Hangi taraf null literal?
    auto isNullLit = [](ASTNode* n) -> bool {
        if (!n || n->kind != ASTKind::Literal) return false;
        return ((LiteralNode*)n)->literalType == LiteralType::BOŞ;
    };
    auto identName = [](ASTNode* n) -> std::string {
        if (!n || n->kind != ASTKind::Identifier) return "";
        auto* id = (IdentifierNode*)n;
        return id->parserToken.token ? id->parserToken.token->token : "";
    };
    std::string var;
    if (isNullLit(bin->Right)) var = identName(bin->Left);
    else if (isNullLit(bin->Left)) var = identName(bin->Right);
    if (var.empty()) return {"", false};
    return {var, isNE}; // isNE=true → "a != null"; false → "a == null"
 }
 // ADR-021: guard pattern — bu statement her zaman çıkış yapıyor mu?
 bool TypeChecker::alwaysExits(ASTNode* stmt) {
    if (!stmt) return false;
    switch (stmt->kind) {
        case ASTKind::ReturnStatement:
        case ASTKind::ThrowStatement:
        case ASTKind::BreakStatement:
        case ASTKind::ContinueStatement:
            return true;
        case ASTKind::Block: {
            auto& ch = stmt->getChildren();
            return !ch.empty() && alwaysExits(ch.back());
        }
        default: return false;
    }
 }
 // ─────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
 // check — giriş noktası
 // ─────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
@ -62,21 +106,41 @@ bool TypeChecker::checkAssign(const Type& target, const Type& src,
                               const SourceLocation& loc,
                               const std::string& ctx) {
    if (target.isError() || src.isError()) return true; // önceki hata, sessiz geç
-    if (target.equals(src))               return true;
+
    // ADR-021: null literal ataması
    if (src.isNullLiteral()) {
        if (target.nullable) return true;  // T? ← null → OK
        diag_.report("E003", loc,
            "'" + ctx + "': null non-null tipine (" + target.toString() + ") atanamaz");
        return false;
    }
    // ADR-021: nullable uyumu
    // T? ← T  → OK (widening: non-null, nullable'a gider)
    // T  ← T? → E  (narrowing: nullable, non-null'a gidemez; narrowing gerekli)
    if (src.nullable && !target.nullable && src.equalsBase(target)) {
        diag_.report("E003", loc,
            "'" + ctx + "': " + src.toString() +
            " nullable tipi non-null " + target.toString() + " tipine atanamaz"
            " (if ile null kontrolü yapın)");
        return false;
    }
    // T? ← T → OK (equalsBase eşleşiyorsa, nullable farkı widening)
    if (!src.nullable && target.nullable && src.equalsBase(target)) return true;
    if (target.equals(src)) return true;
    int tRank = numericRank(target);
    int sRank = numericRank(src);
    if (tRank >= 0 && sRank >= 0) {
        if (tRank > sRank) {
-            // Genişletme (widening): int→float, int→double, float→double
+            if (srcIsLiteral) return true;
            if (srcIsLiteral) return true; // literal bağlama-göre tiplenir, uyarısız
            diag_.report("W004", loc,
                "'" + ctx + "': " + src.toString() +
                " → " + target.toString() + " örtük genişletme");
            return true;
        } else {
            // Daraltma (narrowing): float→int, double→float, vb.
            diag_.report("E003", loc,
                "'" + ctx + "': " + src.toString() +
                " → " + target.toString() + " daraltma (veri kaybı)");
@ -84,7 +148,6 @@ bool TypeChecker::checkAssign(const Type& target, const Type& src,
        }
    }
    // Tamamen farklı tipler
    diag_.report("E003", loc,
        "'" + ctx + "': " + src.toString() +
        " tipi " + target.toString() + " tipine atanamaz");
@ -100,9 +163,26 @@ void TypeChecker::checkStmt(ASTNode* node) {
    switch (node->kind) {
-    case ASTKind::Block:
+    case ASTKind::Block: {
-        for (ASTNode* child : node->getChildren()) checkStmt(child);
+        // ADR-021: guard/sıralı narrowing — if (a == null) return; → sonrasında a non-null
        std::vector<std::string> guardNarrowed; // bu blokta guard'la daraltılanlar
        for (ASTNode* child : node->getChildren()) {
            checkStmt(child);
            // guard kontrolü: if (a == null) { return/throw/break/continue; }
            if (child->kind == ASTKind::IfStatement) {
                auto* ifn = (IfStatementNode*)child;
                if (!ifn->elseBranch && ifn->thenBranch && alwaysExits(ifn->thenBranch)) {
                    auto [var, isNotNull] = extractNullCheck(ifn->condition);
                    if (!var.empty() && !isNotNull) { // "a == null" → guard
                        narrowedNonNull_.insert(var);
                        guardNarrowed.push_back(var);
                    }
                }
            }
        }
        for (auto& v : guardNarrowed) narrowedNonNull_.erase(v);
        break;
    }
    case ASTKind::VariableDecl: {
        auto* vd = (VariableDeclNode*)node;
@ -144,9 +224,23 @@ void TypeChecker::checkStmt(ASTNode* node) {
    case ASTKind::IfStatement: {
        auto* ifn = (IfStatementNode*)node;
-        if (ifn->condition)  checkExpr(ifn->condition);
+        if (ifn->condition) checkExpr(ifn->condition);
        // ADR-021: nested narrowing — if (a != null) { a non-null } else { a null }
        auto [narrowVar, isNotNull] = extractNullCheck(ifn->condition);
        if (!narrowVar.empty() && isNotNull) // "a != null" → then'de non-null
            narrowedNonNull_.insert(narrowVar);
        if (ifn->thenBranch) checkStmt(ifn->thenBranch);
        if (!narrowVar.empty() && isNotNull)
            narrowedNonNull_.erase(narrowVar);
        if (!narrowVar.empty() && !isNotNull) // "a == null" → else'de non-null
            narrowedNonNull_.insert(narrowVar);
        if (ifn->elseBranch) checkStmt(ifn->elseBranch);
        if (!narrowVar.empty() && !isNotNull)
            narrowedNonNull_.erase(narrowVar);
        break;
    }
@ -180,6 +274,21 @@ void TypeChecker::checkStmt(ASTNode* node) {
    case ASTKind::ContinueStatement:
        break; // yapısal doğrulama StructuralValidator'ın işi
    // ADR-025: try { body } catch (Error e) { handler }
    case ASTKind::TryStatement: {
        auto* ts = (TryStatementNode*)node;
        if (ts->body)    checkStmt(ts->body);
        if (ts->handler) checkStmt(ts->handler);
        break;
    }
    // ADR-025: throw <ifade>; — unchecked, herhangi bir değer atılabilir
    case ASTKind::ThrowStatement: {
        auto* th = (ThrowStatementNode*)node;
        if (th->value) checkExpr(th->value);
        break;
    }
    default:
        break;
    }
@ -222,7 +331,14 @@ Type TypeChecker::checkExpr(ASTNode* node, const Type& expected) {
                break;
            case LiteralType::BOOLEAN: result = Type::Bool();   break;
            case LiteralType::STRING:  result = Type::String(); break;
-            default:                   result = Type::error();  break;
+            case LiteralType::BOŞ:
                // null literal: bağlam nullable ise o tip, değilse Void+nullable (null sentinel)
                if (!expected.isError() && expected.nullable)
                    result = expected;
                else
                    result = Type::Void().asNullable(); // null sentinel
                break;
            default: result = Type::error(); break;
        }
        break;
    }
@ -231,6 +347,12 @@ Type TypeChecker::checkExpr(ASTNode* node, const Type& expected) {
    case ASTKind::Identifier: {
        auto* id = (IdentifierNode*)node;
        result = id->resolvedSymbol ? id->resolvedSymbol->type : Type::error();
        // ADR-021: narrowing — bu değişken null kontrolünden geçtiyse non-null say
        if (result.nullable && id->parserToken.token) {
            std::string name = id->parserToken.token->token;
            if (narrowedNonNull_.count(name))
                result = result.asNonNull();
        }
        break;
    }
@ -267,11 +389,23 @@ Type TypeChecker::checkExpr(ASTNode* node, const Type& expected) {
        }
        Type leftType  = checkExpr(bin->Left);
        // ADR-021: && kısa-devre sağ taraf narrowing — "a != null && a.field"
        if (bin->Operator == TokenType::AMPERSAND_AMPERSAND) {
            auto [narrowVar, isNotNull] = extractNullCheck(bin->Left);
            if (!narrowVar.empty() && isNotNull)
                narrowedNonNull_.insert(narrowVar);
            checkExpr(bin->Right);
            if (!narrowVar.empty() && isNotNull)
                narrowedNonNull_.erase(narrowVar);
            result = Type::Bool();
            break;
        }
        Type rightType = checkExpr(bin->Right);
-        // Mantıksal
+        // Mantıksal (||)
-        if (bin->Operator == TokenType::AMPERSAND_AMPERSAND ||
+        if (bin->Operator == TokenType::PIPE_PIPE) {
            bin->Operator == TokenType::PIPE_PIPE) {
            result = Type::Bool();
            break;
        }
@ -302,6 +436,24 @@ Type TypeChecker::checkExpr(ASTNode* node, const Type& expected) {
            break;
        }
        // ADR-021: katı operand kuralı — non-null bağlamda nullable operand yasak
        // (eşitlik / null karşılaştırmaları için geçerli değil)
        if (!leftType.isError() && !rightType.isError() &&
            (leftType.nullable || rightType.nullable)) {
            diag_.report("E003", bin->loc,
                "Nullable operand: '" + leftType.toString() + "' ve '" +
                rightType.toString() + "' — null kontrolü yapın veya daraltın");
            result = Type::error();
            break;
        }
        // String birleştirme: yalnızca + operatörü (ADR-024)
        if (bin->Operator == TokenType::PLUS &&
            leftType.isString() && rightType.isString()) {
            result = Type::String();
            break;
        }
        // Aritmetik: +, -, *, /, %
        int lRank = numericRank(leftType);
        int rRank = numericRank(rightType);
@ -377,6 +529,14 @@ Type TypeChecker::checkExpr(ASTNode* node, const Type& expected) {
    case ASTKind::MemberAccess: {
        auto* ma = (MemberAccessNode*)node;
        Type objType = checkExpr(ma->object);
        // ADR-021: nullable nesne üstünde doğrudan alan erişimi yasak
        if (objType.nullable) {
            diag_.report("E003", node->loc,
                "Nullable tip '" + objType.toString() + "' üstünde doğrudan erişim"
                " — if ile null kontrolü yapın");
            result = Type::error();
            break;
        }
        if (objType.isStruct()) {
            result = table_.getFieldType(objType.structName, ma->member);
            if (result.isError())
--- a/src/semantic/type_checker.hpp
+++ b/src/semantic/type_checker.hpp
@ -1,6 +1,8 @@
 #ifndef SAQUT_SEMANTIC_TYPE_CHECKER
 #define SAQUT_SEMANTIC_TYPE_CHECKER
 #include <unordered_set>
 #include <string>
 #include "symbol/symbol_table.hpp"
 #include "diagnostic/diagnostic_engine.hpp"
 #include "parser/ast_node.hpp"
@ -31,11 +33,20 @@ private:
    // İki sayısal tipin genişlik sırası: int=0, float=1, double=2; -1 = sayısal değil.
    static int numericRank(const Type& t);
    // ADR-021: if-narrowing — null kontrolü kalıbını ayrıştır
    // Dönüş: {varName, isNotNull} — "a != null" → {a, true}; "a == null" → {a, false}; {"", _} = kalıp yok
    static std::pair<std::string, bool> extractNullCheck(ASTNode* cond);
    // Bir statement her zaman çıkış yapıyor mu? (return/throw/break/continue)
    static bool alwaysExits(ASTNode* stmt);
    SymbolTable&      table_;
    DiagnosticEngine& diag_;
    Type currentReturnType_;   // aktif fonksiyonun beklenen dönüş tipi
    bool inFunction_ = false;
    // ADR-021: akış-duyarlı null daraltma — bu kapsamda non-null olduğu bilinen değişkenler
    std::unordered_set<std::string> narrowedNonNull_;
 };
 #endif // SAQUT_SEMANTIC_TYPE_CHECKER
--- a/src/symbol/symbol_collector.cpp
+++ b/src/symbol/symbol_collector.cpp
@ -29,6 +29,18 @@ void SymbolCollector::seedBuiltins() {
                               Type::function(Type::Void(), {}),
                               SourceLocation{});
    if (s) s->isBuiltin = true;
    // ADR-025: Error builtin struct — try/catch için
    // Alan sırası VM makeErrorValue() ile eşleşmeli: [line, col, message, trace, code]
    table_.structLayouts["Error"] = {
        {"line",    Type::Int()},
        {"col",     Type::Int()},
        {"message", Type::String()},
        {"trace",   Type::String()},
        {"code",    Type::String()}
    };
    table_.define("Error", SymbolKind::Struct, Type::structType("Error"), {});
    structFields_["Error"]; // cycle checker'a tanıt
 }
 // ─────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
@ -273,6 +285,29 @@ void SymbolCollector::walkStmt(ASTNode* node) {
    case ASTKind::ContinueStatement:
        break; // yaprak
    // ADR-025: try { body } catch (Error e) { handler }
    case ASTKind::TryStatement: {
        auto* ts = (TryStatementNode*)node;
        if (ts->body) walkStmt(ts->body);
        // catch değişkeni catch bloğu kapsamında görünür
        if (ts->handler) {
            table_.enterScope();
            if (!ts->catchVar.empty())
                table_.define(ts->catchVar, SymbolKind::Variable,
                              Type::structType("Error"), {});
            walkStmt(ts->handler);
            table_.exitScope();
        }
        break;
    }
    // ADR-025: throw <ifade>;
    case ASTKind::ThrowStatement: {
        auto* th = (ThrowStatementNode*)node;
        if (th->value) walkExpr(th->value);
        break;
    }
    default:
        break;
    }
--- a/src/vm/interpreter.cpp
+++ b/src/vm/interpreter.cpp
@ -3,6 +3,20 @@
 #include <iostream>
 #include <stdexcept>
 // ── makeErrorValue ─────────────────────────────────────────────────────────────
 // ADR-025: Error struct oluşturur — alan sırası: [line, col, message, trace, code]
 Value Interpreter::makeErrorValue(const std::string& message,
                                   const std::string& code,
                                   int line, int col) {
    StructObject* obj = heap_.allocStruct(5);
    obj->fields[0] = Value::fromInt(line);
    obj->fields[1] = Value::fromInt(col);
    obj->fields[2] = Value::fromString(message);
    obj->fields[3] = Value::fromString("");   // trace — ileride IR satır tablosuyla doldurulacak
    obj->fields[4] = Value::fromString(code);
    return Value::fromRef(obj);
 }
 int Interpreter::run() {
    // Global slot'ları sıfırla
    globalSlots_.assign(program_.globalCount, Value::fromInt(0));
@ -42,6 +56,10 @@ int Interpreter::run() {
            frame.slots[instr.dest] = Value::fromString(instr.stringValue);
            break;
        case Opcode::LOAD_NULL:
            frame.slots[instr.dest] = Value::null();
            break;
        case Opcode::LOAD_SLOT:
            frame.slots[instr.dest] = frame.slots[instr.src];
            break;
@ -63,13 +81,13 @@ int Interpreter::run() {
            break;
        case Opcode::DIV: {
            int d = frame.slots[instr.right].intValue;
-            if (d == 0) throw std::runtime_error("Çalışma hatası: sıfıra bölme");
+            if (d == 0) { pendingThrow_ = makeErrorValue("Sıfıra bölme", "E_DIVZERO"); break; }
            frame.slots[instr.dest] = Value::fromInt(frame.slots[instr.left].intValue / d);
            break;
        }
        case Opcode::MOD: {
            int d = frame.slots[instr.right].intValue;
-            if (d == 0) throw std::runtime_error("Çalışma hatası: sıfıra bölme (mod)");
+            if (d == 0) { pendingThrow_ = makeErrorValue("Sıfıra bölme (mod)", "E_DIVZERO"); break; }
            frame.slots[instr.dest] = Value::fromInt(frame.slots[instr.left].intValue % d);
            break;
        }
@ -211,7 +229,7 @@ int Interpreter::run() {
            break;
        case Opcode::FDIV: {
            double r = frame.slots[instr.right].floatValue;
-            if (r == 0.0) throw std::runtime_error("Çalışma hatası: float sıfıra bölme");
+            if (r == 0.0) { pendingThrow_ = makeErrorValue("Float sıfıra bölme", "E_DIVZERO"); break; }
            frame.slots[instr.dest] = Value::fromFloat(frame.slots[instr.left].floatValue / r);
            break;
        }
@ -263,27 +281,33 @@ int Interpreter::run() {
        }
        case Opcode::ARRAY_GET: {
            Value& arrVal = frame.slots[instr.left];
-            if (arrVal.kind != ValueKind::Ref || !arrVal.ref)
+            if (arrVal.kind != ValueKind::Ref || !arrVal.ref) {
-                throw std::runtime_error("Çalışma hatası: dizi değil");
+                pendingThrow_ = makeErrorValue("Dizi beklendi, farklı tip alındı", "E_TYPE"); break;
            }
            auto* arr = (ArrayObject*)arrVal.ref;
            int idx = frame.slots[instr.right].intValue;
-            if (idx < 0 || idx >= (int)arr->elements.size())
+            if (idx < 0 || idx >= (int)arr->elements.size()) {
-                throw std::runtime_error(
+                pendingThrow_ = makeErrorValue(
-                    "Çalışma hatası: dizi sınır dışı (indeks=" + std::to_string(idx) +
+                    "Dizi sınır dışı (indeks=" + std::to_string(idx) +
-                    ", uzunluk=" + std::to_string(arr->elements.size()) + ")");
+                    ", uzunluk=" + std::to_string(arr->elements.size()) + ")", "E_OOB");
                break;
            }
            frame.slots[instr.dest] = arr->elements[idx];
            break;
        }
        case Opcode::ARRAY_SET: {
            Value& arrVal = frame.slots[instr.dest];
-            if (arrVal.kind != ValueKind::Ref || !arrVal.ref)
+            if (arrVal.kind != ValueKind::Ref || !arrVal.ref) {
-                throw std::runtime_error("Çalışma hatası: dizi değil");
+                pendingThrow_ = makeErrorValue("Dizi beklendi, farklı tip alındı", "E_TYPE"); break;
            }
            auto* arr = (ArrayObject*)arrVal.ref;
            int idx = frame.slots[instr.left].intValue;
-            if (idx < 0 || idx >= (int)arr->elements.size())
+            if (idx < 0 || idx >= (int)arr->elements.size()) {
-                throw std::runtime_error(
+                pendingThrow_ = makeErrorValue(
-                    "Çalışma hatası: dizi sınır dışı (indeks=" + std::to_string(idx) +
+                    "Dizi sınır dışı (indeks=" + std::to_string(idx) +
-                    ", uzunluk=" + std::to_string(arr->elements.size()) + ")");
+                    ", uzunluk=" + std::to_string(arr->elements.size()) + ")", "E_OOB");
                break;
            }
            arr->elements[idx] = frame.slots[instr.right];
            break;
        }
@ -296,11 +320,61 @@ int Interpreter::run() {
            break;
        }
        // ── String (ADR-024: immutable değer-tipi, içerik ==) ────────────
        case Opcode::STRING_CONCAT:
            frame.slots[instr.dest] = Value::fromString(
                frame.slots[instr.left].stringValue +
                frame.slots[instr.right].stringValue);
            break;
        // ── Hata yönetimi (ADR-025) ──────────────────────────────────────
        case Opcode::ENTER_TRY:
            tryStack_.push_back({callStack_.size(), instr.jumpTarget, instr.dest});
            break;
        case Opcode::LEAVE_TRY:
            if (!tryStack_.empty()) tryStack_.pop_back();
            break;
        case Opcode::THROW:
            pendingThrow_ = frame.slots[instr.src];
            break;
        // ── FFI ───────────────────────────────────────────────────────────
        case Opcode::CALLHOST:
            executeHostFunction(instr.functionName, frame.slots, instr.argSlots);
            break;
        }
        // ── pendingThrow_ işle: try varsa catch'e unwind, yoksa fırlat ───
        if (pendingThrow_.has_value()) {
            Value errVal = std::move(*pendingThrow_);
            pendingThrow_.reset();
            if (!tryStack_.empty()) {
                TryFrame tf = tryStack_.back();
                tryStack_.pop_back();
                // catch bloğunun bulunduğu frame'e unwind
                while (callStack_.size() > tf.callStackDepth)
                    callStack_.pop_back();
                // Error'ı catch değişkenine bağla ve catch etiketine atla
                callStack_.back().slots[tf.errorSlot] = errVal;
                callStack_.back().instructionPointer  = tf.catchTarget;
            } else {
                // Yakalanmamış hata — mesajı çıkar ve C++ exception olarak yükselt
                std::string msg = "Yakalanmamış hata";
                if (errVal.kind == ValueKind::Ref && errVal.ref) {
                    auto* s = static_cast<StructObject*>(errVal.ref);
                    if ((int)s->fields.size() > 2 &&
                        s->fields[2].kind == ValueKind::String)
                        msg = s->fields[2].stringValue;
                } else if (errVal.kind == ValueKind::String) {
                    msg = errVal.stringValue;
                }
                throw std::runtime_error(msg);
            }
            continue;
        }
    }
    return 0;
--- a/src/vm/interpreter.hpp
+++ b/src/vm/interpreter.hpp
@ -14,10 +14,18 @@
 #define SAQUT_VM_INTERPRETER
 #include <vector>
 #include <optional>
 #include "ir/ir_program.hpp"
 #include "vm/call_frame.hpp"
 #include "vm/object.hpp"
 // ADR-025: try bloğu girişinde yığına eklenen kayıt
 struct TryFrame {
    size_t callStackDepth; // ENTER_TRY anındaki callStack_.size() — unwind için
    int    catchTarget;    // catch bloğunun IR instruction indeksi
    int    errorSlot;      // catch değişkeninin slot numarası (catch frame'inde)
 };
 class Interpreter {
 public:
    explicit Interpreter(IRProgram& program) : program_(program) {}
@ -27,10 +35,17 @@ public:
    int run();
 private:
-    IRProgram&            program_;
+    IRProgram&             program_;
    std::vector<CallFrame> callStack_;
-    std::vector<Value>    globalSlots_;
+    std::vector<Value>     globalSlots_;
-    Heap                  heap_;
+    Heap                   heap_;
    std::vector<TryFrame>  tryStack_;                 // ADR-025: aktif try çerçeveleri
    std::optional<Value>   pendingThrow_;             // bekleyen istisna değeri
    // Error StructObject oluştur (ADR-025): [line, col, message, trace, code]
    Value makeErrorValue(const std::string& message,
                         const std::string& code = "",
                         int line = 0, int col = 0);
    // Host (C++) fonksiyon çağrısı — şu an sadece "print" destekli
    void executeHostFunction(const std::string& name,
--- a/tests/golden/error/basic_catch.expected
+++ b/tests/golden/error/basic_catch.expected
@ -0,0 +1,3 @@
 yakalandi
 Sıfıra bölme
 E_DIVZERO
--- a/tests/golden/error/basic_catch.sqt
+++ b/tests/golden/error/basic_catch.sqt
@ -0,0 +1,14 @@
 // ADR-025: temel try/catch — runtime hatasını yakala
 int main() {
    try {
        int x = 10 / 0;
        print("erişilmez");
    } catch (Error e) {
        print("yakalandi");
        print(e.message);
        print(e.code);
    }
    return 0;
 }
--- a/tests/golden/error/throw_and_nested.expected
+++ b/tests/golden/error/throw_and_nested.expected
@ -0,0 +1,4 @@
 OOB yakalandi
 E_OOB
 throw yakalandi
 devam
--- a/tests/golden/error/throw_and_nested.sqt
+++ b/tests/golden/error/throw_and_nested.sqt
@ -0,0 +1,29 @@
 // ADR-025: throw + iç içe fonksiyon çağrısında unwind + array OOB
 int riskli() {
    int arr[3] = [1, 2, 3];
    return arr[10];
 }
 int main() {
    // Dış fonksiyonda throw
    try {
        riskli();
        print("erişilmez");
    } catch (Error e) {
        print("OOB yakalandi");
        print(e.code);
    }
    // Açık throw — string değer atıp catch et
    try {
        throw "kullanici hatasi";
    } catch (Error e) {
        print("throw yakalandi");
    }
    // Catch sonrası akış devam etmeli
    print("devam");
    return 0;
 }
--- a/tests/golden/null/and_narrowing.expected
+++ b/tests/golden/null/and_narrowing.expected
@ -0,0 +1 @@
 1
--- a/tests/golden/null/and_narrowing.sqt
+++ b/tests/golden/null/and_narrowing.sqt
@ -0,0 +1,21 @@
 // ADR-021: && sağ taraf narrowing
 int? getValue() {
    return 7;
 }
 bool check(int? v) {
    if (v != null && v > 5) {
        return true;
    }
    return false;
 }
 int main() {
    bool r = check(getValue());
    if (r) {
        print(1);
    } else {
        print(0);
    }
    return 0;
 }
--- a/tests/golden/null/narrowing.expected
+++ b/tests/golden/null/narrowing.expected
@ -0,0 +1,2 @@
 42
 0
--- a/tests/golden/null/narrowing.sqt
+++ b/tests/golden/null/narrowing.sqt
@ -0,0 +1,30 @@
 // ADR-021: akış-duyarlı null analizi
 // nested + guard narrowing
 int? maybeGet(bool flag) {
    if (flag) {
        return 42;
    }
    return null;
 }
 int main() {
    int? a = maybeGet(true);
    // nested: if (a != null) { a non-null }
    if (a != null) {
        int x = a;       // OK: narrowed
        print(x);
    }
    // guard: if (a == null) return;  sonrasında a non-null
    int? b = maybeGet(false);
    if (b == null) {
        print(0);
        return 0;
    }
    // burada b non-null (guard geçti)
    int y = b;
    print(y);
    return 0;
 }
--- a/tests/golden/null/nullable_assign_error.compile_error
+++ b/tests/golden/null/nullable_assign_error.compile_error
@ -0,0 +1 @@
 E003
--- a/tests/golden/null/nullable_assign_error.sqt
+++ b/tests/golden/null/nullable_assign_error.sqt
@ -0,0 +1,6 @@
 // ADR-021: nullable → non-null atama hata vermeli
 int main() {
    int? a = 5;
    int b = a;  // HATA: int? → int atanamaz
    return 0;
 }
--- a/tests/golden/null/nullable_operand_error.compile_error
+++ b/tests/golden/null/nullable_operand_error.compile_error
@ -0,0 +1 @@
 E003
--- a/tests/golden/null/nullable_operand_error.sqt
+++ b/tests/golden/null/nullable_operand_error.sqt
@ -0,0 +1,6 @@
 // ADR-021: nullable operand aritmetikte hata vermeli
 int main() {
    int? a = 5;
    int b = a + 1;  // HATA: a nullable
    return 0;
 }
--- a/tests/golden/string/concat.expected
+++ b/tests/golden/string/concat.expected
@ -0,0 +1,4 @@
 Merhaba Dünya
 foobar
 1
 1
--- a/tests/golden/string/concat.sqt
+++ b/tests/golden/string/concat.sqt
@ -0,0 +1,24 @@
 // ADR-024: string birleştirme (+, +=) — immutable değer-tipi, içerik ==
 int main() {
    string a = "Merhaba";
    string b = " Dünya";
    string c = a + b;
    print(c);
    string s = "foo";
    s += "bar";
    print(s);
    // İki farklı değişken, aynı içerik → true (ADR-023/024)
    string x = "abc";
    string y = "abc";
    print(x == y);
    // Birleştirme sonucu eşitlik
    string p = "Hello" + " World";
    string q = "Hello World";
    print(p == q);
    return 0;
 }